آیا زن هنگام طلاق میتواند هم سهمی از دارایی شوهر بخواهد و هم بابت کارهای خانه مطالبه وجه کند؟ پاسخ این است که تنصیف اموال و اجرت المثل دو حق مستقل هستند و در صورت وجود شرایط قانونی، ممکن است هر دو در یک پرونده مطرح شوند. تنصیف به شرط مندرج در عقدنامه و نحوه پایان زندگی مشترک وابسته است، اما اجرتالمثل به ارزش کارهای انجامشده در منزل، قصد تبرع و دستور یا درخواست شوهر ارتباط دارد.
شرط تنصیف معمولاً در اسناد ازدواج درج میشود و بر اساس آن، اگر شوهر بدون دلیل موجه و بدون تقصیر زن برای طلاق اقدام کند، ممکن است مکلف شود تا نصف دارایی بهدستآورده در دوران زندگی مشترک را به زن منتقل کند. اجرای این شرط خودکار نیست و دادگاه باید وضعیت پرونده، اموال و نحوه جدایی را بررسی کند.
این حق الزاماً به معنای دریافت دقیق نصف همه اموال نیست؛ زیرا متن شرط عقدنامه، منشأ دارایی، زمان تحصیل، بدهیها و ارزش واقعی اموال بررسی میشود. اموال پیش از ازدواج، ارث و داراییهایی که مالکیت شوهر بر آنها اثبات نشده، معمولاً در محاسبه وارد نمیشوند.
اجرتالمثل مبلغی است که در برابر کارهایی مانند آشپزی، نظافت، نگهداری از فرزندان و اداره امور منزل تعیین میشود؛ مشروط بر اینکه زن قصد انجام رایگان این کارها را نداشته باشد و کارها به دستور یا خواست شوهر انجام شده باشد. دادگاه معمولاً موضوع را به کارشناس ارجاع میدهد تا مدت زندگی مشترک، نوع فعالیت، تعداد فرزندان، وضعیت اقتصادی و عرف منطقه را ارزیابی کند.
برای مطالبه تنصیف اموال و اجرت المثل باید توجه داشت که اجرتالمثل به مالکیت اموال شوهر وابسته نیست و حتی در صورت نبود دارایی قابل تقسیم، ممکن است قابل مطالبه باشد. در مقابل، تنصیف به وجود دارایی مشمول شرط وابسته است. همچنین سکوت زن در طول زندگی مشترک بهتنهایی اثباتکننده قصد رایگانبودن کارها نیست، اما اقرار، توافق یا شرایط خاص میتواند در ارزیابی دادگاه اثر بگذارد.
در جریان رسیدگی، زن میتواند همزمان یا در چارچوب قانونی مناسب، درخواست ارجاع امر به کارشناس برای تعیین اجرتالمثل و بررسی داراییهای مشمول شرط را مطرح کند. توقیف اموال نیز در صورت وجود شرایط قانونی و احراز ضرورت، نیازمند درخواست و تصمیم مرجع قضایی است. انتقال صوری اموال پس از اختلاف، ممکن است قابل اعتراض باشد، اما نتیجه به مدارک و زمان انجام معامله بستگی دارد.
فرض کنید مرد پس از دوازده سال زندگی مشترک، بدون اثبات تقصیر مؤثر همسرش، دادخواست طلاق بدهد. زن مدارکی درباره خرید یک آپارتمان و خودرو در دوران ازدواج ارائه کند و انجام مستمر امور منزل نیز با اظهارات شهود و قرائن تأیید شود. در چنین وضعی، دادگاه میتواند درباره تنصیف اموال و اجرت المثل جداگانه تصمیم بگیرد؛ کارشناس ارزش کارهای منزل را تعیین میکند و درباره داراییها نیز مالکیت، زمان تحصیل و شمول شرط عقدنامه بررسی میشود. این مثال به معنای تضمین نتیجه یکسان در همه پروندهها نیست.
تنصیف اموال و اجرت المثل عناوینی متفاوت با شرایط اثباتی جداگانهاند. پیش از امضای توافق طلاق یا اسقاط حقوق مالی، متن عقدنامه، منشأ اموال، سوابق پرداخت و مدارک مربوط به کارهای منزل باید بررسی شود. مشاوره با وکیل خانواده میتواند از طرح ناقص خواسته یا پذیرش مبلغی کمتر از حقوق احتمالی جلوگیری کند.