برای دریافت گواهی انحصار وراثت از کجا باید شروع کرد؟ پاسخ این است که تنظیم دادخواست برای انحصار وراثت باید با جمعآوری مدارک متوفی و وراث و ثبت درخواست در مرجع صالح انجام شود؛ در حالت معمول، مرجع رسیدگی شورای حل اختلاف محل آخرین اقامتگاه متوفی است. این گواهی مشخص میکند چه اشخاصی وارث هستند و سهمالارث آنان، بر اساس مقررات ارث، چگونه تعیین میشود؛ اما بهتنهایی مالکیت قطعی همه اموال یا تقسیم ترکه را ثابت نمیکند.
مدارک باید تا حد امکان کامل و بدون مغایرت در نام، شماره ملی و تاریخ تولد ارائه شوند. مهمترین مدارک عبارتاند از:
اگر یکی از وراث در خارج از کشور باشد، صغیر یا محجور باشد، یا میان اسناد هویتی اختلاف وجود داشته باشد، ممکن است مدارک تکمیلی و اقدامات نماینده قانونی ضرورت پیدا کند. حذف نام وارث، حتی به دلیل توافق خانوادگی، میتواند موجب اعتراض و بیاعتباری یا اصلاح گواهی شود.
در تنظیم دادخواست برای انحصار وراثت باید مشخصات متوفی، تاریخ و محل فوت، آخرین اقامتگاه، مشخصات کامل وراث و نسبت آنان با متوفی بهدرستی درج شود. سپس درخواست از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی یا مسیر اعلامشده در سامانههای رسمی ثبت میشود. پس از بررسی مدارک، ممکن است برای احراز رابطه وراثت، رفع نقص یا ارائه توضیح، اقدام دیگری از متقاضی خواسته شود.
در برخی پروندهها، گواهی پس از بررسی اداری و قضایی صادر میشود و در برخی موارد، تشریفات اعلام عمومی یا امکان اعتراض اشخاص ذینفع مطرح است. مدت انجام کار عدد ثابتی ندارد و به کامل بودن مدارک، نوع گواهی، وجود وارث ناشناخته، اعتراض و حجم کاری مرجع رسیدگی بستگی دارد. بنابراین نباید مدت معمول رسیدگی را با مهلتهای قانونی اعتراض یا تکمیل نقص یکسان دانست.
اشتباه در نشانی آخرین اقامتگاه متوفی، ثبت نکردن همسر یا فرزند، درج نام خانوادگی متفاوت، بیتوجهی به فرزندخواندگی یا ارائه استشهادیه ناقص، از خطاهای متداول است. همچنین انحصار وراثت با تقسیم ترکه، تحریر ترکه، مالیات بر ارث و انتقال سند تفاوت دارد. پس از صدور گواهی، برای برداشت سپرده، انتقال ملک یا تعیین تکلیف خودرو، ممکن است مدارک و تشریفات جداگانه لازم باشد.
فرض کنید آقای «م» در تهران فوت کرده و همسر، دو فرزند و مادر او در قید حیات هستند. یکی از فرزندان تصور میکند چون هزینههای مراسم را پرداخت کرده، میتواند نام مادر متوفی را در درخواست نیاورد. در این وضعیت، تنظیم دادخواست برای انحصار وراثت باید با درج نام تمام وراث احتمالی و ارائه مدارک هویتی انجام شود؛ پرداخت هزینههای متوفی بهخودیخود سهمالارث ایجاد یا سهم وارث دیگر را حذف نمیکند. در صورت اختلاف، ادعای پرداخت هزینه باید جداگانه با دلیل اثبات شود.
برای جلوگیری از تأخیر، پیش از تنظیم دادخواست برای انحصار وراثت اطلاعات شناسنامهای همه اعضای خانواده و مدارک فوت را تطبیق دهید و مرجع صالح را بر اساس آخرین اقامتگاه متوفی مشخص کنید. اگر وارث غایب، محجور، ناشناس یا مورد اختلاف وجود دارد، بررسی حقوقی پرونده پیش از ثبت درخواست اهمیت بیشتری دارد. در چنین شرایطی، تنظیم دقیق درخواست به اندازه ارائه مدارک معتبر اهمیت دارد.