آیا تماسها یا پیامهای آزاردهنده میتواند برای فرد مزاحم مسئولیت کیفری ایجاد کند؟ بله؛ تهدید و توهین و مزاحمت تلفنی، در صورت وجود ارکان قانونی و دلایل قابل قبول، میتواند موضوع شکایت کیفری قرار گیرد. تهدید معمولاً ناظر به ترساندن شخص از آسیب جانی، مالی یا حیثیتی است، توهین بهکارگیری الفاظ یا رفتارهای تحقیرآمیز محسوب میشود و مزاحمت تلفنی با تماسها یا ارتباطات مکرر و آزاردهنده تحقق پیدا میکند. تشخیص عنوان دقیق جرم به محتوای پیام، تعداد تماسها، قصد مرتکب و آثار رفتار او بستگی دارد.
این سه عنوان ممکن است همزمان رخ دهند، اما از نظر حقوقی یکسان نیستند. در تهدید، باید رفتار یا گفتاری وجود داشته باشد که عرفاً موجب ترس از زیان مشخص شود؛ صرف عصبانیت یا بیان یک اختلاف، همیشه تهدید کیفری نیست. توهین نیز باید متضمن تحقیر یا اهانت باشد و انتقاد تند، بدون الفاظ یا رفتار موهن، الزاماً توهین محسوب نمیشود. مزاحمت تلفنی بیشتر بر ایجاد اختلال و سلب آسایش از طریق تلفن یا ابزار ارتباطی تمرکز دارد، حتی اگر هر تماس حاوی ناسزا یا تهدید نباشد.
در پروندههای تهدید و توهین و مزاحمت تلفنی، حفظ ادله پیش از حذف یا تغییر آنها اهمیت زیادی دارد. اسکرینشات پیامها، فایل صوتی، فهرست تماسها، شماره تماس، تاریخ و ساعت ارتباط، پیامکهای اپراتور و شهادت اشخاصی که مکالمه را شنیدهاند میتواند مفید باشد. فایل صوتی را نباید ویرایش کرد؛ زیرا اصالت آن ممکن است مورد تردید قرار گیرد. همچنین بهتر است شاکی از پاسخهای توهینآمیز یا تهدید متقابل خودداری کند، چون این رفتار میتواند علیه او نیز موضوع رسیدگی قرار گیرد.
شاکی میتواند با ثبت شکایت در دفتر خدمات الکترونیک قضایی، موضوع را به مرجع قضایی صالح ارجاع دهد. در موارد لازم، تحقیقات از طریق پلیس و استعلام از اپراتور انجام میشود. صرف ثبتشدن شماره در تلفن شاکی، هویت قطعی مرتکب را ثابت نمیکند؛ زیرا احتمال استفاده از سیمکارت دیگری، جعل حساب کاربری یا دسترسی شخص ثالث وجود دارد. مرجع رسیدگی ممکن است برای بررسی انتساب پیامها، سوابق مخابراتی، نظر کارشناسی یا تحقیقات تکمیلی را مطالبه کند.
فرض کنید شخصی پس از اختلاف مالی، طی چند روز با تهدید و توهین و مزاحمت تلفنی برای طلبکار پیام ارسال کند؛ در یک پیام او را با الفاظ تحقیرآمیز خطاب کند، در پیام دیگر از آسیبزدن به خودرویش بگوید و شبانه چندین بار تماس بیپاسخ برقرار کند. در این وضعیت، هر رفتار باید جداگانه تحلیل شود و نتیجه پرونده به متن دقیق پیامها، قابلیت انتساب شماره، استمرار تماسها و کیفیت ادله بستگی دارد. بنابراین نمیتوان تنها بر اساس ادعای شاکی، محکومیت قطعی را پیشبینی کرد.
اگر ارتباط مورد ادعا متعلق به متهم نباشد، پیامها دستکاری شده باشند یا الفاظ در چارچوب گفتوگویی عادی و بدون قصد اهانت بیان شده باشند، ارائه مستندات فنی و توضیح منسجم اهمیت دارد. متهم باید از حذف اطلاعات، تماس مستقیم با شاکی یا تهدید متقابل پرهیز کند و در صورت احضار، با دسترسی به پرونده و مشورت حقوقی از خود دفاع کند. در نهایت، عنوان تهدید و توهین و مزاحمت تلفنی فقط زمانی قابل انتساب است که رفتار مشخص، دلایل معتبر و شرایط قانونی آن احراز شود.