آیا انتشار تصویر فردی که مرتکب جرم شده، همیشه مجاز است؟ خیر؛ جرم پخش عکس مجرم عنوانی واحد و مستقل در قانون نیست، اما انتشار تصویر ممکن است با توجه به شیوه انتشار، محتوای همراه، خصوصی یا عمومی بودن عکس و وارد شدن زیان، موجب مسئولیت کیفری یا حقوقی شود. حتی درباره فردی که محکوم شده است، رعایت حریم خصوصی و منع هتک حرمت اهمیت دارد و صرف محکومیت، مجوز عمومی برای انتشار تصویر او محسوب نمیشود.
بله. متهم هنوز با حکم قطعی مجرم شناخته نشده و معرفی او با عنوان مجرم میتواند با اصل برائت تعارض داشته باشد. اگر تصویر متهم همراه با مطالب توهینآمیز، نسبتهای خلاف واقع یا اطلاعاتی منتشر شود که به اعتبار اجتماعی او لطمه بزند، امکان طرح شکایت بابت افترا، نشر اکاذیب یا توهین وجود دارد. در مقابل، درباره محکوم قطعی نیز انتشار عکس باید مستند به مجوز قانونی یا ضرورت روشن باشد؛ زیرا محکومیت، حق تعرض نامحدود به زندگی خصوصی را ایجاد نمیکند.
چنانچه عکس، خصوصی یا خانوادگی باشد و بدون رضایت شخص در فضای مجازی منتشر شود و انتشار آن موجب ضرر یا هتک حیثیت گردد، موضوع میتواند تحت مقررات جرایم رایانهای بررسی شود. همچنین دستکاری تصویر و انتشار آن، نسبت دادن جرم بدون دلیل، درج توضیحات تحقیرآمیز یا تحریک دیگران علیه شخص، هرکدام ممکن است عنوان جداگانهای داشته باشد. بنابراین برای تشخیص جرم پخش عکس مجرم باید به مجموعه رفتار، نه فقط خود تصویر، توجه کرد.
شاکی باید تا حد امکان رابطه میان انتشار و شخص منتشرکننده، همچنین زیان یا هتک حیثیت را نشان دهد. مدارک کاربردی عبارتاند از:
بهتر است محتوا پیش از حذف، با روش قابل اعتماد ثبت و موضوع از طریق پلیس فتا یا مرجع قضایی پیگیری شود. صرف تهیه اسکرینشات همیشه برای اثبات هویت منتشرکننده کافی نیست و ممکن است بررسی فنی ضرورت پیدا کند.
فرض کنید شخصی پس از اختلاف مالی، تصویر فرد دیگری را با عبارت «کلاهبردار فراری» در یک کانال محلی منتشر کند، در حالی که هنوز حکم قطعی علیه او صادر نشده است. در این وضعیت، جرم پخش عکس مجرم صرفاً به دلیل وجود عکس بررسی نمیشود؛ عنوان درجشده، نادرست بودن ادعا، تعداد مخاطبان و زیان واردشده اهمیت دارد. فرد زیاندیده میتواند برای حذف محتوا، تعقیب کیفری و مطالبه خسارت اقدام کند، اما نتیجه نهایی به ادله و تشخیص مرجع رسیدگی وابسته است.
ثبت شکایت از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی انجام میشود و در پروندههای اینترنتی، پلیس فتا معمولاً برای شناسایی منشأ انتشار و جمعآوری ادله نقش دارد. شاکی باید از انتشار مجدد تصویر خودداری کند؛ زیرا بازنشر برای اثبات ادعا نیز ممکن است دامنه مسئولیت را بیشتر کند. در مقابل، منتشرکننده میتواند بر رضایت صاحب تصویر، عمومی بودن محتوا، نداشتن قصد اضرار، نبود انتساب فنی یا جعلی بودن حساب استناد کند؛ البته این دفاعها نیازمند دلیل هستند.
جرم پخش عکس مجرم بر اساس شرایط پرونده تعیین میشود و نمیتوان هر انتشار تصویری را بهطور قطعی جرم دانست. تفاوت میان متهم و محکوم، خصوصی یا عمومی بودن عکس، وجود رضایت، متن همراه تصویر و شیوه دسترسی به آن، عوامل اصلی تصمیمگیریاند. پیش از انتشار، احراز هویت، بررسی مجوز قانونی و حذف اطلاعات خصوصی ضروری است.