آیا کارفرما یا طرف قرارداد با ارائه برگهای ادعا میکند تمام مطالبات پرداخت شده است؟ اگر امضا، متن یا مندرجات سند واقعی نباشد، جعلی بودن فرم تسویه حساب را میتوان با اعتراض رسمی، درخواست کارشناسی و در صورت وجود شرایط، شکایت کیفری پیگیری کرد. صرف ادعای شفاهی کافی نیست و نتیجه به نوع سند، نحوه انتساب آن، مدارک پرداخت و نظر مرجع رسیدگی بستگی دارد.
اعتراض زمانی اهمیت دارد که امضا یا اثر انگشت به شخص منتسب نباشد، متن پس از امضا تغییر کرده باشد، مبلغ واقعی پرداخت نشده باشد یا سند بدون اختیار و با استفاده از اطلاعات نادرست تنظیم شده باشد. باید میان چند وضعیت تفاوت گذاشت: اگر امضا متعلق به فرد نیست، موضوع میتواند انکار امضا باشد؛ اگر سند به شخص دیگری مربوط است، تردید مطرح میشود؛ و اگر سند ساخته یا دستکاری شده باشد، ادعای جعل مناسبتر است.
امضای فرم نیز همیشه به معنای دریافت کامل وجه نیست. برای مثال، ممکن است نوشته شود «تسویه تا تاریخ مشخص»، در حالی که مزایای پایان کار، عیدی، سنوات، اضافهکاری یا مطالبات بعدی هنوز محاسبه نشده باشد. دادگاه یا مرجع کار، متن دقیق، زمان امضا و قرائن پیرامون آن را بررسی میکند.
مدارک باید هم اصالت سند و هم واقعیت پرداخت یا عدم پرداخت را روشن کنند. موارد زیر معمولاً مفید هستند:
تصویر ساده سند ممکن است برای شروع اعتراض مفید باشد، اما معمولاً بررسی اصل سند اهمیت بیشتری دارد. اگر طرف مقابل اصل را ارائه نکند، این موضوع باید صریحاً در لایحه یا صورتجلسه مطرح شود.
در پرونده حقوقی یا اختلاف کار، شخص باید در نخستین فرصت مناسب، ایراد خود را بهصورت روشن و مکتوب مطرح کند و مشخص سازد کدام قسمت سند را جعلی میداند. سپس میتوان تقاضای ارائه اصل سند، ارجاع به کارشناس رسمی و تطبیق با نمونههای معتبر را مطرح کرد. سکوت یا اعتراض مبهم ممکن است قدرت دفاعی را کاهش دهد.
اگر رفتار انجامشده واجد وصف کیفری باشد، شاکی میتواند با ارائه سند و دلایل، شکایت جعل یا استفاده از سند مجعول را در مرجع کیفری صالح مطرح کند. تشکیل پرونده کیفری بهتنهایی باعث بیاعتباری قطعی فرم نمیشود؛ مرجع رسیدگی باید اصالت سند و انتساب عمل را احراز کند. همزمان، در دعوای اصلی نیز باید آثار حقوقی سند، مانند مطالبه دستمزد یا مزایا، پیگیری شود.
در درخواست کارشناسی نباید تنها نوشته شود «سند جعلی است». بهتر است پرسشهای دقیق مطرح شود: آیا امضا با نمونههای مسلم یکسان است؟ آیا نوشته بعداً افزوده شده؟ آیا مبلغ یا تاریخ دستکاری شده است؟ کارشناس درباره امور فنی اظهارنظر میکند، اما تشخیص نهایی اعتبار دلیل و آثار حقوقی آن با مرجع رسیدگی است.
فرض کنید کارگری پس از پایان همکاری متوجه شود کارفرما فرمی را ارائه کرده که در آن دریافت کامل سنوات و اضافهکاری تأیید شده، اما کارگر فقط مبلغی علیالحساب دریافت کرده است. کارگر میتواند با ارائه گردش حساب، پیامهای کاری و نمونه امضای خود، جعلی بودن فرم تسویه حساب را از جهت امضا یا مندرجات مطرح کند. اگر کارشناسی نشان دهد متن پس از امضا اضافه شده باشد، ارزش اثباتی فرم کاهش مییابد؛ بااینحال میزان واقعی مطالبات همچنان باید با اسناد مالی و سوابق کار محاسبه شود.
برای اثبات جعلی بودن فرم تسویه حساب باید میان جعل، انکار امضا، تردید و صرفاً ناقص یا نادرست بودن مفاد سند تفاوت گذاشت. اقدام سریع، درخواست بررسی اصل سند، جمعآوری مدارک پرداخت و استفاده از کارشناسی، دفاع را تقویت میکند. چون نتیجه به جزئیات پرونده وابسته است، پیش از امضای هر فرم یا صرفنظر کردن از اعتراض، متن آن و آثار قانونیاش را دقیق بررسی کنید.