آیا کارفرما میتواند کارگر را در روز جمعه به کار بگیرد و فقط مزد عادی بپردازد؟ پاسخ کوتاه این است که جمعه کاری و اضافه کاری در اداره کار دو عنوان جداگانهاند و کارگر، در صورت تحقق شرایط قانونی، علاوه بر مزد عادی، مستحق فوقالعاده جمعهکاری و گاهی فوقالعاده اضافهکاری نیز خواهد بود. روز جمعه اصولاً تعطیل هفتگی کارگر است؛ بنابراین کار در این روز، بدون پرداخت مزایای مربوط، قابل اعتراض است. مبلغ نهایی به مزد ثابت، تعداد ساعات کار، نحوه تنظیم تعطیل هفتگی و اسناد پرداختی بستگی دارد.
مطابق مقررات قانون کار، جمعه تعطیل هفتگی محسوب میشود. اگر کارگر در جمعه کار کند، باید در برابر عدم استفاده از تعطیلی جمعه، ۴۰ درصد اضافه بر مزد دریافت کند. این مبلغ، فوقالعاده جمعهکاری است و با اضافهکاری یکی نیست. اضافهکاری زمانی مطرح میشود که کارگر با موافقت خود، بیش از ساعات کار عادی مجاز کار کند و برای هر ساعت کار اضافی نیز ۴۰ درصد اضافه بر مزد هر ساعت عادی تعلق میگیرد.
پس ممکن است فردی در جمعه به اندازه ساعات عادی روزانه کار کند و فقط فوقالعاده جمعهکاری بگیرد؛ اما اگر ساعات کار او از میزان عادی روزانه یا هفتگی فراتر رود، امکان مطالبه اضافهکاری هم وجود دارد. جابهجایی تعطیل هفتگی با روز دیگر نیز باید بهگونهای باشد که استحقاق قانونی کارگر از بین نرود.
برای محاسبه، ابتدا مزد روزانه یا مزد هر ساعت کارگر مشخص میشود. در محاسبات حقوقی معمول، مزد ساعتی از تقسیم مزد ماهانه مبنای محاسبه بر ساعات مبنای قانونی یا عدد مورد استفاده در فیش حقوقی به دست میآید؛ با این حال، مزایای رفاهی و اقلام غیرمزدی همیشه در این پایه وارد نمیشوند. سپس:
بنابراین نمیتوان برای همه کارگران مبلغ یکسان اعلام کرد. حداقل مزد سال مربوط، مزد قرارداد، تعداد ساعات و پرداختهای قبلی در نتیجه اثر دارند.
در اختلافات مربوط به جمعه کاری و اضافه کاری در اداره کار، ادعا بهتنهایی کافی نیست و قدرت اثبات اهمیت زیادی دارد. مدارک مفید عبارتاند از:
کارگر باید تاریخهای حضور در جمعه، ساعت شروع و پایان کار، مبلغ دریافتی و روز استراحت جایگزین را دقیق یادداشت کند. نبود قرارداد کتبی الزاماً به معنای از بین رفتن حق نیست؛ رابطه کاری میتواند با قرائن و اسناد دیگر اثبات شود.
فرض کنید کارگری با مزد ساعتی ۱۰۰ هزار تومان، در یک جمعه هشت ساعت کار کرده و هیچ فوقالعادهای نگرفته است. اصل مزد او ۸۰۰ هزار تومان است و فوقالعاده جمعهکاری او، در فرض احراز شرایط، ۳۲۰ هزار تومان خواهد بود. اگر همان روز دو ساعت بیش از برنامه عادی کار کرده باشد، برای آن دو ساعت نیز باید موضوع اضافهکاری جداگانه بررسی شود. در چنین وضعی، جمعه کاری و اضافه کاری در اداره کار با فیش حقوقی، گزارش تردد و برنامه شیفت اثبات میشود؛ نتیجه نهایی به نحوه محاسبه مزد و دفاع کارفرما بستگی دارد.
کارگر میتواند با ثبت دادخواست در سامانه روابط کار و تعیین اداره کار محل انجام کار، مطالبه خود را مطرح کند. در جلسه رسیدگی، شرح دقیق ساعات و مدارک ارائه میشود و کارفرما نیز فرصت دفاع دارد. پس از صدور رأی، مسیر اعتراض و مراحل اجرای رأی طبق مقررات مربوط ادامه پیدا میکند. بهتر است خواستهها شامل اصل مطالبات، فوقالعاده جمعهکاری و اضافهکاری، به تفکیک و بر اساس ماههای اشتغال نوشته شوند.
جمعهکاری لزوماً همان اضافهکاری نیست. کار در جمعه معمولاً فوقالعاده ۴۰ درصدی دارد و کار بیش از ساعات عادی نیز ممکن است مشمول اضافهکاری شود. برای موفقیت در مطالبه، ثبت دقیق ساعات، نگهداری فیشها و ارائه اسناد حضور و غیاب ضروری است.