آیا ناشزه بودن مادر باعث میشود حضانت فرزندان از او گرفته شود؟ خیر؛ صرف طرح ادعای نشوز یا حتی اثبات عدم تمکین، بهتنهایی موجب سلب حضانت نمیشود و در موضوع حضانت فرزندان از زن ناشزه، معیار اصلی مصلحت کودک و توانایی والد برای نگهداری مناسب است. نشوز معمولاً در روابط زوجین و استحقاق نفقه بررسی میشود، اما حضانت، حق و تکلیفی مرتبط با مراقبت، تربیت و سلامت فرزند است و باید جداگانه ارزیابی شود.
در حقوق ایران، اولویت مادر برای حضانت فرزند تا هفتسالگی، اصل مهمی است؛ پس از آن نیز موضوع با توجه به شرایط کودک و والدین بررسی میشود. با این حال، این اولویت مطلق نیست. اگر عدم مواظبت، رفتار آسیبزا، اعتیاد زیانآور، بیماری روانی مؤثر، سوءرفتار یا هر وضعیت خطرناک دیگری برای کودک اثبات شود، دادگاه میتواند درباره تغییر حضانت تصمیم بگیرد. بنابراین، ناشزه بودن با فاقد صلاحیت بودن برای حضانت دو مفهوم متفاوت هستند.
دادگاه خانواده معمولاً به جای تمرکز بر عنوان ناشزه، وضعیت واقعی زندگی کودک را بررسی میکند. عواملی مانند محل سکونت، امنیت محیط، سلامت جسمی و روانی، توان تربیتی، وابستگی عاطفی کودک، سابقه خشونت و اعتیاد و میزان همکاری هر والد اهمیت دارند. اگر ادعا شود که مادر به علت اشتغال، اختلاف زناشویی یا نشوز صلاحیت ندارد، این ادعا باید با دلیل مرتبط با مصلحت کودک همراه باشد. در پرونده حضانت فرزندان از زن ناشزه، صرفاً ارائه حکم یا دلایلی درباره عدم تمکین، معمولاً برای اثبات خطر نسبت به کودک کافی نیست.
مدارک باید نشان دهند که ادامه حضانت یا تغییر آن با مصلحت کودک ارتباط دارد، نه اینکه فقط اختلاف زن و شوهر را ثابت کند. حسب موضوع، مدارک زیر میتواند مؤثر باشد:
دادخواست باید از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت و در دادگاه خانواده صالح پیگیری شود. ملاقات والد دیگر نیز اصل جداگانهای است و سلب حضانت، معمولاً به معنی قطع کامل رابطه کودک با آن والد نیست.
فرض کنید پدر، با استناد به رأی مربوط به عدم تمکین، درخواست کند حضانت دختر پنجساله از مادر گرفته شود. اگر مادر ثابت کند که کودک نزد او در محیطی امن زندگی میکند، مراقبتهای پزشکی و آموزشی را انجام میدهد و نشوز ارتباطی با سلامت کودک ندارد، دادگاه ممکن است درخواست پدر را نپذیرد. در مقابل، اگر پدر با گزارشهای معتبر ثابت کند مادر کودک را در معرض خشونت یا اعتیاد قرار داده است، نتیجه میتواند متفاوت باشد. این مثال نشان میدهد که در حضانت فرزندان از زن ناشزه، نتیجه به ادله و وضعیت واقعی کودک وابسته است.
عدم استحقاق نفقه زوجه به دلیل نشوز، خودبهخود نفقه فرزند را از بین نمیبرد و مسئولیت مالی والدین نسبت به کودک موضوعی مستقل است. همچنین حضانت به معنای نگهداری و تربیت روزمره است، در حالی که ولایت قهری بیشتر به امور مهم حقوقی و مالی کودک مربوط میشود. جمعبندی اینکه برای حضانت فرزندان از زن ناشزه باید بر مصلحت کودک، دلایل قابل اثبات و شرایط واقعی زندگی تمرکز کرد، نه صرفاً بر عنوان نشوز.