آیا مادر میتواند حضانت پسر خود را بر عهده بگیرد؟ بله، طبق قانون ایران، حضانت پسر به مادر تا پایان هفتسالگی کودک اولویت دارد و این قاعده درباره دختر و پسر یکسان است. پس از هفتسالگی، اصل بر اولویت پدر است؛ بااینحال، اگر درباره مصلحت کودک اختلاف وجود داشته باشد، دادگاه با بررسی شرایط خانوادگی، اخلاقی و تربیتی تصمیم میگیرد. حضانت با ولایت قهری یا مالکیت اموال کودک تفاوت دارد و بهمعنای نگهداری، تربیت و مراقبت روزمره از فرزند است.
بر اساس مقررات قانون مدنی، مادر برای حضانت فرزند تا پایان هفتسالگی اولویت دارد. این اولویت بهخودیخود به معنای سلب حق ملاقات پدر یا انتقال ولایت به مادر نیست. بنابراین، حتی زمانی که حضانت پسر به مادر واگذار میشود، پدر همچنان حق دارد با فرزند خود ملاقات کند و در امور مهم قانونی، در حدود اختیارات خود، نقش داشته باشد.
بعد از هفتسالگی، در حالت عادی اولویت حضانت با پدر است؛ اما این موضوع قطعی و غیرقابل تغییر نیست. اگر پدر صلاحیت لازم برای نگهداری کودک را نداشته باشد یا ادامه حضور کودک نزد او به زیان جسمی، روانی، اخلاقی یا تربیتی فرزند باشد، مادر میتواند از دادگاه درخواست رسیدگی کند. پس از رسیدن کودک به سن بلوغ نیز وضعیت حضانت به شکل پیشین ادامه ندارد و انتخاب محل زندگی میتواند با توجه به شرایط قانونی و نظر خود فرزند بررسی شود.
دادگاه در تصمیم خود بیش از ادعای یکی از والدین، به مصلحت واقعی کودک توجه میکند. اعتیاد زیانبار، خشونت، سوءرفتار مستمر، بیماری روانی مؤثر، بیتوجهی شدید به نیازهای کودک، فساد اخلاقی یا ناتوانی جدی در تأمین مراقبت متعارف میتواند در ارزیابی صلاحیت والد مؤثر باشد. صرف اختلاف زناشویی، نارضایتی شخصی یا درآمد کمتر مادر، بهتنهایی دلیل کافی برای سلب حضانت نیست.
مادر باید میان «ادعا»، «دلیل» و «نتیجه» تفاوت بگذارد. برای نمونه، ادعای اعتیاد پدر بدون قرینه ممکن است برای صدور تصمیم نهایی کافی نباشد؛ اما گزارشهای معتبر، شهادت اشخاص مطلع، سوابق درمانی یا انتظامی و بررسی مددکاری میتواند موضوع را روشنتر کند. دادگاه ممکن است برای تشخیص وضعیت کودک، تحقیقات محلی یا ارجاع به کارشناس را نیز لازم بداند.
درخواست معمولاً از طریق دفتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت و برای دادگاه خانواده صالح ارسال میشود. صلاحیت محلی ممکن است به محل اقامت کودک یا مقررات مربوط به دعوا وابسته باشد؛ بنابراین، پیش از ثبت دادخواست باید نشانی واقعی اقامت کودک و سوابق پرونده بررسی شود. در شرایط فوری، مانند خطر آسیب جدی، توضیح فوریت و ارائه مستندات آن اهمیت زیادی دارد.
فرض کنید پس از جدایی، پسر ششسالهای نزد مادر زندگی میکند و پدر بهدلیل اعتیاد، چند بار کودک را بدون مراقبت رها کرده است. مادر میتواند با ارائه مدارک و درخواست قانونی، حضانت پسر به مادر را پیگیری کند. دادگاه ابتدا اولویت سنی مادر را در نظر میگیرد و سپس درباره وضعیت پدر و مصلحت کودک تحقیق میکند. حتی در صورت پذیرش درخواست مادر، ممکن است برای پدر زمان و مکان مشخص ملاقات تعیین شود. نتیجه پرونده به کیفیت دلایل و وضعیت واقعی خانواده بستگی دارد.
حضانت پسر به مادر تا هفتسالگی اصل قانونی مهمی است، اما پس از آن مصلحت کودک و صلاحیت والدین تعیینکننده خواهد بود. مادر برای موفقیت در درخواست خود باید مدارک هویتی، سوابق قضایی و دلایل روشن درباره وضعیت کودک را آماده کند و از اقداماتی مانند جلوگیری خودسرانه از ملاقات یا جابهجایی کودک بدون هماهنگی قانونی پرهیز کند.