آیا ضامن باید حتماً در جلسه دادگاه حاضر شود؟ پاسخ به نوع ضمانت و مفاد احضاریه بستگی دارد؛ در بسیاری از پروندهها حضور ضامن در جلسه دادگاه فقط زمانی الزامی است که شخص به طور رسمی احضار شده باشد یا ضمانت او مستلزم معرفی متهم و پاسخگویی درباره تعهدات مشخص باشد. بنابراین، صرف امضای ضمانتنامه همیشه به معنای الزام حضور در تمام جلسات نیست، اما بیتوجهی به احضاریه میتواند پیامد مالی یا قضایی داشته باشد.
در پرونده کیفری، ضامن معمولاً در قالب «کفیل» یا شخصی معرفی میشود که حضور متهم را در مواقع لازم تضمین میکند. وظیفه اصلی او این نیست که درباره اصل اتهام دفاع کند، بلکه باید در صورت مطالبه مرجع قضایی، متهم را معرفی کند. اگر متهم بدون عذر موجه حاضر نشود و ضامن نیز او را معرفی نکند، امکان مطالبه وجهالکفاله یا اعمال ضمانت قانونی وجود دارد.
در مقابل، ضامن مالی ممکن است در قرارداد، وام، چک، سفته یا تعهد پرداخت بدهی نقش داشته باشد. چنین شخصی اصولاً فقط در صورتی باید در جلسه حاضر شود که طرف دعوا قرار گرفته، برای او اخطاریه یا احضاریه صادر شده باشد، یا دادگاه حضور او را برای توضیح ضروری بداند. حضور ضامن در جلسه دادگاه بدون ابلاغ رسمی، معمولاً تکلیف عمومی و خودکار ایجاد نمیکند.
ملاک نخست، متن ابلاغیه و جایگاه شخص در پرونده است. اگر در ابلاغیه، ضامن به عنوان خوانده، متهم، کفیل، شاهد یا شخص مکلف به ارائه توضیح معرفی شده باشد، آثار عدم حضور متفاوت خواهد بود. خوانده ممکن است از حقوق دفاعی خود استفاده کند؛ کفیل باید نسبت به تعهد معرفی متهم پاسخگو باشد؛ و شاهد نیز در صورت احضار معتبر، تابع مقررات مربوط به شهادت است.
مدارک لازم به موضوع دعوا بستگی دارد، اما معمولاً اصل یا تصویر قرارداد ضمانت، ابلاغیه، کارت شناسایی، اسناد پرداخت، رسیدهای بانکی و هر مدرکی که حدود تعهد را نشان دهد اهمیت دارد. ضامن باید مشخص کند تعهد او مستقل است یا تابع تعهد بدهکار، سقف مسئولیت او چقدر است و آیا بدهی یا تعهد اصلی واقعاً ایجاد شده و قابل مطالبه است یا خیر.
همچنین باید میان «ضامن بودن» و «بدهکار اصلی بودن» تفاوت گذاشت. ضامن صرفاً به دلیل امضای سند، لزوماً مسئول تمام ادعاهای مطرحشده نیست و مسئولیت او باید از متن سند و مقررات حاکم احراز شود. در برخی دعاوی نیز ممکن است ایرادهای شکلی مانند نبودن ابلاغ صحیح یا طرح دعوا علیه شخص نامرتبط قابل بررسی باشد.
فرض کنید «الف» برای آزادی موقت متهم پرونده، کفالت او را پذیرفته و دادگاه برای حضور متهم وقت رسیدگی تعیین کرده است. ابلاغ حضور متهم و مسئولیت کفیل به شکل معتبر انجام شده، اما متهم حاضر نمیشود و ضامن نیز بدون ارائه عذر موجه در دسترس نیست. در این وضعیت، حضور ضامن در جلسه دادگاه اهمیت عملی دارد؛ زیرا او میتواند درباره علت غیبت، محل دسترسی متهم یا وجود مانع قانونی توضیح دهد. با این حال، نتیجه نهایی به اعتبار ابلاغ، مفاد قرار، عذر ارائهشده و تصمیم مرجع قضایی بستگی دارد.
حضور ضامن در جلسه دادگاه به نوع ضمانت، سمت ثبتشده در پرونده و وجود احضاریه معتبر وابسته است. ضامن کیفری باید تعهد معرفی متهم را جدی بگیرد و ضامن مالی نیز نباید بدون بررسی سند و ابلاغ، مسئولیت خود را قطعی فرض کند. بهترین اقدام، مطالعه دقیق ابلاغیه، آمادهسازی مدارک و دریافت مشاوره حقوقی پیش از جلسه است.