آیا اعضای هیات تصفیه پس از انحلال شرکت، حق دریافت دستمزد و مطالبه هزینههای خود را دارند؟ بله؛ حقوق اعضای هیات تصفیه شامل حقالزحمه در صورت پیشبینی یا تصویب مرجع صالح، دریافت هزینههای ضروری و متعارف، دسترسی به اسناد شرکت و اختیار انجام اقدامات لازم برای پایان دادن به امور شرکت است. میزان این حقوق رقم ثابتی برای همه شرکتها ندارد و به نوع شرکت، اساسنامه، تصمیم مجمع یا مرجع قضایی، حجم داراییها و پیچیدگی عملیات تصفیه بستگی دارد.
پس از انحلال شرکت، مدیران پیشین معمولاً باید امور شرکت را به مدیر یا مدیران تصفیه تحویل دهند. در تصفیه اختیاری، انتخاب اعضا و حدود اختیارات آنان تابع مقررات شرکت، اساسنامه و تصمیم مجمع عمومی یا شرکا است. در مواردی که انحلال یا تصفیه با دخالت دادگاه انجام میشود، حدود اختیار شخص منصوبشده از تصمیم مرجع قضایی و مقررات مربوط پیروی میکند.
هیات تصفیه میتواند برای وصول مطالبات، پرداخت بدهیها، فروش داراییهای لازم، خاتمه قراردادها، بستن حسابها و نمایندگی شرکت در مراجع اداری و قضایی اقدام کند؛ اما این اختیارات برای اداره عادی یا توسعه فعالیت تجاری شرکت نیست. اعضا باید در محدوده مأموریت خود عمل کنند و تصمیمهای مهم را با رعایت تشریفات مقرر و توافق جمعی اتخاذ نمایند.
حقالزحمه اعضای هیات تصفیه با «هزینههای تصفیه» یکسان نیست. حقالزحمه، اجرت انجام مأموریت است؛ اما هزینههایی مانند هزینه کارشناسی، آگهی، نگهداری مال، دادرسی و رفتوآمد ضروری، در صورت ارتباط با تصفیه و وجود اسناد، اصولاً از هزینههای شرکت محسوب میشود. مبلغ حقالزحمه باید بر اساس اساسنامه، قرارداد، مصوبه مرجع صالح یا تصمیم دادگاه تعیین شود و در نبود توافق روشن، مطالبه آن نیازمند اثبات انجام کار و استحقاق قانونی یا قراردادی است.
اعضا بهتر است پیش از شروع کار، صورتجلسهای درباره مبلغ یا روش محاسبه حقالزحمه، نحوه پرداخت، سقف هزینههای قابل قبول و شیوه تصمیمگیری تنظیم کنند. برداشت بدون مجوز از دارایی شرکت، حتی با ادعای طلب، میتواند موجب مسئولیت و اختلاف با شرکا یا طلبکاران شود.
اعضای هیات تصفیه باید با دقت متعارف، بیطرفی و رعایت منافع شرکت و طلبکاران عمل کنند. پنهان کردن دارایی، ترجیح طلب شخصی بر بدهیهای شرکت، فروش مال به قیمت غیرمتعارف، نگهداری وجوه بدون ثبت و ارائه گزارش ناقص میتواند زمینه مسئولیت مدنی و در موارد خاص مسئولیت کیفری را ایجاد کند. مسئولیت قطعی، به وجود زیان، تقصیر یا تخلف، رابطه سببیت و ادله پرونده وابسته است؛ بنابراین صرف زیان شرکت همیشه برای محکومیت کافی نیست.
فرض کنید شرکت «الف» منحل شده و سه عضو برای تصفیه انتخاب میشوند. یکی از اعضا طی هشت ماه مطالبات شرکت را وصول، بدهیها را پرداخت و گزارشهای مالی را تهیه میکند، اما مبلغی برای حقالزحمه در صورتجلسه تعیین نشده است. او نمیتواند صرفاً با ارائه فهرست فعالیتها مبلغ دلخواه برداشت کند؛ بلکه باید قرارداد، مصوبه، عرف قابل اثبات یا ضرورت انجام خدمات را نشان دهد. در این وضعیت، حقوق اعضای هیات تصفیه با بررسی اسناد، میزان کار و تصمیم مرجع صالح تعیین میشود و نتیجه به شرایط اثباتی پرونده بستگی دارد.
در اختلاف، ابتدا باید مطالبه کتبی و مستند انجام شود و سپس، با توجه به نوع ادعا، مرجع صالح حقوقی یا قضایی انتخاب گردد. بررسی ثبت شرکت و مفاد تصمیم انحلال نیز اهمیت دارد.
حقوق اعضای هیات تصفیه مطلق و بدون محدودیت نیست؛ این حقوق از سمت، قرارداد، اساسنامه و تصمیم مرجع صالح ناشی میشود. ثبت دقیق اقدامات، تفکیک حقالزحمه از هزینهها و خودداری از برداشت بدون مجوز، بهترین راه کاهش مسئولیت و اثبات مطالبات است.