چه کسانی میتوانند پس از فوت بیمهشده یا مستمریبگیر، مستمری او را دریافت کنند؟ پاسخ کوتاه این است که حقوق مستمری فرد فوت شده بهصورت خودکار به همه ورثه منتقل نمیشود، بلکه فقط افراد واجد شرایط در قوانین صندوق مربوط، مانند همسر، فرزندان و در مواردی پدر و مادر، از آن بهرهمند میشوند. تشخیص نهایی به نوع صندوق، سابقه بیمه، وضعیت خانوادگی و مدارک موجود بستگی دارد.
مستمری بازماندگان با ارث تفاوت دارد. ارث پس از تعیین ماترک و سهمالارث میان ورثه تقسیم میشود؛ اما مستمری، حمایت اجتماعی مستمر است و تنها به بازماندگانی تعلق میگیرد که شرایط قانونی را داشته باشند. معمولاً همسر دائم، فرزندان واجد شرایط و پدر و مادرِ تحت تکفل متوفی در گروه ذینفعان قرار میگیرند.
این شرایط در سازمان تأمین اجتماعی، صندوق بازنشستگی کشوری، لشکری و سایر صندوقها یکسان نیست. بنابراین نمیتوان صرفاً با استناد به نسبت خانوادگی، استحقاق دریافت حقوق مستمری فرد فوت شده را قطعی دانست.
متقاضی باید ابتدا به شعبه یا سامانه صندوقی مراجعه کند که متوفی در آن بیمهپرداز یا مستمریبگیر بوده است. بررسی سابقه، احراز افراد واجد شرایط و تعیین سهم هر شخص توسط همان مرجع انجام میشود. مدارک رایج عبارتاند از:
چنانچه نام یکی از بازماندگان در مدارک سجلی روشن نباشد، اختلاف در زوجیت وجود داشته باشد یا صندوق درخواست مدرک تکمیلی کند، روند رسیدگی طولانیتر میشود. رد درخواست نیز پایان کار نیست و میتوان ابتدا اعتراض اداری و سپس، حسب مورد، پیگیری در مرجع صالح را انجام داد.
فرض کنید کارمند بازنشستهای فوت کرده و همسر، یک دختر مجرد شاغلنبوده و یک پسر دانشجو از او باقی ماندهاند. همسر با ارائه سند ازدواج، دختر با مدارک وضعیت شخصی و پسر با گواهی اشتغال به تحصیل درخواست میدهند. در این وضعیت، حقوق مستمری فرد فوت شده میان تمام ورثه بهطور مساوی تقسیم نمیشود؛ صندوق ابتدا شرایط هر نفر را احراز و سپس سهمها را طبق مقررات همان صندوق تعیین میکند. اگر دختر بعداً شاغل یا متأهل شود، یا پسر از شرایط تحصیل خارج شود، ممکن است سهم آنان تغییر کند؛ اما نتیجه قطعی فقط پس از بررسی اسناد اعلام میشود.
ثبت درخواست به نام همه ورثه بدون توجه به مفهوم بازمانده واجد شرایط، ارائه نکردن گواهی تحصیل یا ازکارافتادگی، بیتوجهی به تفاوت صندوقها و تصور انتقال مستمری مانند ارث، از اشتباههای رایج است. همچنین پنهان کردن تغییر وضعیت شغلی یا تأهل میتواند موجب مطالبه مبالغ پرداختشده و ایجاد مسئولیت قانونی شود. برای تعیین دقیق حقوق مستمری فرد فوت شده، باید سوابق بیمه، نوع رابطه، وضعیت مالی و خانوادگی و مقررات زمان فوت همزمان بررسی شود.
همه مدارک را بهصورت کتبی ثبت و رسید دریافت کنید، تصمیم صندوق را مطالبه نمایید و مهلت اعتراض درجشده در ابلاغ را از دست ندهید. در اختلافهای پیچیده، بررسی پرونده توسط وکیل یا کارشناس حقوق تأمین اجتماعی میتواند از طرح دعوای نادرست و هزینههای اضافی جلوگیری کند.