آیا مالک یا مستأجر یک واحد تجاری میتواند از پرداخت هزینههای مشترک ساختمان خودداری کند؟ پاسخ کوتاه این است که حق شارژ مجتمع تجاری، در صورت تعلق به هزینههای واقعی و مصوب قسمتهای مشترک، اصولاً باید توسط مالکان یا استفادهکنندگان پرداخت شود؛ مگر آنکه مبلغ، نحوه تقسیم یا اصل مطالبه برخلاف قانون، سند مالکیت، قرارداد اجاره یا تصمیم معتبر مالکان باشد.
مجتمع تجاری معمولاً دارای راهرو، آسانسور، پارکینگ، تأسیسات، نگهبانی، سیستم تهویه، نما و فضاهای عمومی است. هزینه نگهداری و اداره این بخشها، هزینه اختصاصی یک واحد محسوب نمیشود و میان واحدها تقسیم میگردد. مبنای تقسیم ممکن است مساحت واحد، میزان استفاده، نوع فعالیت، طبقه، ضریب مندرج در سند یا توافق مالکان باشد.
در نبود توافق معتبر، اصل بر این است که هزینههای مشترک مطابق مقررات مالکیت آپارتمانها و متناسب با سهم هر واحد پرداخت شود. با این حال، هزینه برخی خدمات مانند نگهبانی شبانه، تبلیغات عمومی یا مصرف انرژی ممکن است در اساسنامه یا قرارداد مدیریت، روش جداگانهای داشته باشد. بنابراین صرف نامگذاری یک مبلغ به عنوان حق شارژ مجتمع تجاری، آن را خودبهخود قانونی نمیکند.
هزینه تعمیر آسانسور، نظافت، بیمه بخشهای مشترک، دستمزد نگهبان، سرویس تأسیسات و مصرف برق مشاعات، در صورت مستند بودن، معمولاً قابل مطالبه است. در مقابل، هزینهای که صرفاً برای واحد یا فعالیت خاصی انجام شده، نباید بدون مبنای قراردادی یا رضایت معتبر از سایر واحدها دریافت شود.
برای مطالبه حق شارژ مجتمع تجاری، ابتدا باید اظهارنامه یا اخطار کتبی همراه با ریز بدهی، دوره محاسبه و مستند تصمیم مدیریت ارسال شود. صورتجلسه مجمع، اساسنامه، سند یا قرارداد اجاره، رسیدهای پرداخت، گزارش حسابداری و مکاتبات میان طرفین، ادله مهم هستند. اگر بدهکار اعتراض دارد، بهتر است اعتراض خود را بهصورت مکتوب و با ذکر مبلغ یا ردیف مورد اختلاف اعلام کند.
در صورت ادامه امتناع، مدیر یا شخص ذیحق میتواند با توجه به مدارک موجود از مسیر قانونی مطالبه وجه اقدام کند. انتخاب مرجع رسیدگی به مبلغ خواسته و مقررات صلاحیت بستگی دارد. قطع خودسرانه آب، برق، آسانسور یا ممانعت از ورود، معمولاً جایگزین امنی برای مطالبه قانونی نیست و ممکن است برای مدیریت مسئولیت ایجاد کند.
فرض کنید مالک یک فروشگاه بزرگ مدعی است به علت داشتن ورودی مستقل نباید حق شارژ مجتمع تجاری بپردازد. مدیر ساختمان صورتحسابی ارائه میکند که شامل نگهبانی، بیمه، تعمیر سیستم اطفای حریق و نظافت پارکینگ است. اگر این بخشها مشترک باشند، ورودی مستقل لزوماً مالک را معاف نمیکند؛ اما اگر مبلغی بابت مصرف اختصاصی واحدهای دیگر یا تبلیغات بدون تصویب معتبر مطالبه شده باشد، مالک میتواند همان بخش را با ارائه قرارداد، صورتجلسه و اسناد مالی مورد اعتراض قرار دهد. نتیجه نهایی به مفاد سند، توافق مالکان و کیفیت مدارک بستگی دارد.
بهترین راه، تصویب آییننامه مالی شفاف برای مجتمع است. در این آییننامه باید روش تقسیم هزینههای ثابت و مصرفی، زمان پرداخت، نحوه اعلام بدهی، اختیار مدیر، شیوه اعتراض و تکلیف واحدهای خالی مشخص شود. همچنین نگهداری منظم صورتجلسات و اسناد پرداخت، از تبدیل اختلاف حساب به دعوای حقوقی جلوگیری میکند. پیش از امضای اجارهنامه نیز باید روشن شود حق شارژ مجتمع تجاری بر عهده مالک است یا مستأجر؛ زیرا توافق داخلی آنان ممکن است میان خودشان معتبر باشد، اما لزوماً حقوق مدیریت ساختمان در برابر مالک را از بین نمیبرد.