آیا رأی مربوط به اعسار را میتوان در مرحله تجدیدنظر تغییر داد؟ بله، حکم تجدید نظر خواه اعسار در صورت وجود شرایط قانونی، نقص در رسیدگی یا بیاعتباری دلایل طرف مقابل، قابل اعتراض در دادگاه تجدیدنظر استان است. نتیجه این اعتراض به محتوای دادخواست، مدارک مالی، شهادت شهود و استدلالهای دادگاه نخستین بستگی دارد و صرف ادعای ناتوانی مالی، موجب پذیرش درخواست نمیشود.
رأی دادگاه درباره پذیرش یا رد اعسار از پرداخت هزینه دادرسی یا اعسار از پرداخت محکومبه، در مواردی که مطابق مقررات قابل تجدیدنظر باشد، از سوی شخص ذینفع قابل اعتراض است. شخصی که رأی به زیان او صادر شده، باید در مهلت قانونی اقدام کند. مهلت معمول برای اشخاص مقیم ایران بیست روز و برای اشخاص مقیم خارج از کشور دو ماه از تاریخ ابلاغ رأی است؛ با این حال، نوع رأی و وضعیت ابلاغ باید بررسی شود.
تجدیدنظرخواه میتواند محکومعلیه، طلبکار یا هر شخصی باشد که رأی اعسار مستقیماً به حقوق او لطمه میزند. اعتراض طلبکار معمولاً با این ادعا مطرح میشود که مدعی اعسار توانایی مالی دارد یا اموال خود را معرفی نکرده است. در مقابل، شخص مدعی اعسار ممکن است نسبت به رد درخواست، تعداد اقساط یا تشخیص نادرست توان مالی اعتراض کند.
در پروندهای که موضوع آن حکم تجدید نظر خواه اعسار است، مدارک باید مستقیماً ناتوانی یا توانایی مالی را نشان دهند. اسناد ناقص یا کلی، معمولاً برای نقض رأی کافی نیستند. مهمترین مدارک عبارتاند از:
تجدیدنظرخواه ابتدا باید دادخواست خود را از طریق دفتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت کند و هزینه دادرسی مقرر را بپردازد؛ اگر توان پرداخت همین هزینه را ندارد، میتواند همزمان یا جداگانه اعسار از هزینه دادرسی را مطرح کند. پس از ارسال پرونده، دادگاه تجدیدنظر استان پرونده بدوی، لایحهها و مدارک را بررسی میکند.
دادگاه ممکن است برای روشن شدن وضعیت مالی، از مراجع مربوط استعلام کند یا درباره اعتبار شهادت شهود و اسناد ارائهشده بررسی انجام دهد. نتیجه رسیدگی میتواند تأیید رأی، نقض آن، پذیرش اعسار، رد اعسار یا اصلاح شیوه پرداخت باشد. ثبت اعتراض، همیشه اجرای آثار رأی را متوقف نمیکند؛ بنابراین در صورت وجود خطر توقیف مال یا اقدامات اجرایی، درخواست مناسب باید بهموقع مطرح شود.
فرض کنید «الف» به پرداخت مبلغی محکوم شده و دادگاه نخستین با استناد به شهادت دو نفر، اعسار او را میپذیرد. «ب» در تجدیدنظرخواهی اعلام میکند که الف مالک یک خودرو و شریک یک واحد تجاری است و اسناد معاملات را ارائه میدهد. اگر دادگاه تجدیدنظر این مدارک را معتبر بداند، ممکن است حکم تجدید نظر خواه اعسار را نقض کند یا پرونده را برای بررسی کاملتر اعاده دهد. برعکس، اگر اسناد مالکیت مربوط به شخص دیگری باشد یا درآمد اثباتشدهای وجود نداشته باشد، احتمال تأیید رأی بدوی بیشتر خواهد بود.
از اشتباهات رایج، رعایت نکردن مهلت، تکرار مطالب دادخواست بدوی بدون دلیل جدید، معرفی شاهدانی است که از وضعیت واقعی مالی اطلاع ندارند و پنهان کردن داراییهاست. همچنین نباید میان اعسار از هزینه دادرسی و اعسار از پرداخت محکومبه تفاوتی قائل نشد؛ موضوع، مدارک و آثار هرکدام متفاوت است. برای تنظیم حکم تجدید نظر خواه اعسار باید مشخص شود اعتراض دقیقاً به اصل اعسار، اقساط، اعتبار شهود یا نحوه رسیدگی وارد است.
اعتراض به رأی اعسار یک اقدام شکلی ساده نیست و باید بر پایه دلیل قابل ارزیابی تنظیم شود. بررسی تاریخ ابلاغ، نوع رأی، وضعیت داراییها و مدارک مالی اهمیت اساسی دارد. در نهایت، حکم تجدید نظر خواه اعسار زمانی شانس تغییر دارد که ایراد مشخص و مستند به رأی نخستین ارائه شود.