آیا پس از رسیدن فرزند به هفتسالگی، حضانت او خودبهخود به پدر منتقل میشود؟ پاسخ کوتاه این است که خروج از سن حضانت معمولاً به معنای پایان قطعی نگهداری یا سلب خودکار حضانت از مادر نیست؛ بلکه پس از هفتسالگی، اولویت قانونی نگهداری از کودک تغییر میکند و دادگاه باید با توجه به مصلحت طفل، شرایط والدین و وضعیت زندگی او تصمیم بگیرد.
در حقوق ایران، حضانت به معنای نگهداری، مراقبت و تربیت کودک است و هم حق والدین و هم تکلیف آنان محسوب میشود. تا هفتسالگی، مادر در نگهداری فرزند اولویت دارد؛ پس از آن، اصل بر اولویت پدر است. با این حال، این اولویت مطلق نیست و در صورت وجود دلایل موجه، مانند اعتیاد، خشونت، بیماری مؤثر، بیتوجهی شدید یا محیط نامناسب، دادگاه میتواند نگهداری کودک را به والد دیگر یا شخص شایسته واگذار کند.
خیر. هفتسالگی بیشتر نقطه تغییر اولویت قانونی است، نه پایان خودکار حضانت مادر. اگر کودک نزد مادر زندگی کند و پدر نتواند صلاحیت یا شرایط مناسب خود را نشان دهد، یا اقامت نزد مادر با مصلحت طفل سازگارتر باشد، امکان ادامه زندگی کودک با مادر وجود دارد. همچنین دادگاه تنها بر اساس ادعای یکی از والدین تصمیم نمیگیرد و معمولاً مجموعهای از وضعیت اخلاقی، مالی، روانی، محل سکونت و رابطه عاطفی کودک با هر یک از والدین را بررسی میکند.
مهمترین معیار، مصلحت و سلامت جسمی و روانی کودک است. توانایی مالی بهتنهایی موجب برتری یکی از والدین نمیشود؛ زیرا نفقه فرزند موضوعی جدا از حضانت است. دادگاه ممکن است برای شناخت شرایط واقعی، از مددکاری اجتماعی، تحقیقات محلی، نظر کارشناسی یا اظهارات کودک استفاده کند. نظر فرزند اهمیت دارد، اما الزاماً به معنای تبعیت کامل دادگاه از انتخاب او نیست؛ بهویژه اگر احتمال تأثیرگذاری یا فشار از سوی یکی از والدین وجود داشته باشد.
مدارک باید ادعا را به دلیل قابل بررسی تبدیل کنند. معمولاً موارد زیر مفید هستند:
مرجع رسیدگی معمولاً دادگاه خانواده محل اقامت طفل یا مرجع صالح مقرر در مقررات دادرسی است. ثبت دادخواست از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی انجام میشود و در وضعیت فوری، میتوان ضرورت تصمیم موقت برای حفظ سلامت کودک را توضیح داد.
فرض کنید فرزندی هشتساله پس از خروج از سن حضانت در منزل مادر زندگی میکند. پدر به دلیل اولویت قانونی، درخواست تحویل کودک میدهد؛ اما مادر گزارشهایی از مصرف مواد و غیبتهای طولانی پدر ارائه میکند. در این وضعیت، صرف رسیدن کودک به هفتسالگی برای تحویل او کافی نیست. دادگاه مدارک را بررسی میکند و ممکن است تا زمان احراز صلاحیت پدر، کودک را نزد مادر نگه دارد و برای پدر حق ملاقات تعیین کند. نتیجه نهایی به دلایل اثباتشده و مصلحت طفل بستگی دارد.
باید میان خروج از اولویت حضانت و پایان کامل حضانت تفاوت گذاشت. پایان هفتسالگی، صرفاً مرحلهای از تعیین اولویت است؛ اما با رسیدن فرزند به سن قانونی و خروج از وضعیت کودکی، موضوع حضانت به شکل پیشین مطرح نمیشود. بنابراین والدین نباید بدون حکم یا توافق معتبر، کودک را جابهجا کنند یا مانع ملاقات شوند. در چنین پروندههایی، مشورت با وکیل خانواده و ارائه دلیل مستند، از طرح ادعاهای کلی و تنشآفرین مؤثرتر است.>