آیا خرید ملک از پدر میتواند بعداً از سوی سایر ورثه یا خود فروشنده مورد اعتراض قرار گیرد؟ بله، اگر معامله واقعی، با قصد معتبر، ثمن مشخص و تشریفات قانونی انجام شود، اصل آن معتبر است؛ اما برای کاهش خطر اختلاف، تنظیم سند رسمی، احراز اهلیت پدر و نگهداری مدارک پرداخت ضروری است. خرید ملک از پدر با ارث بردن تفاوت دارد و در صورت انتقال صحیح، ملک اصولاً جزو دارایی باقیمانده متوفی محسوب نمیشود.
رابطه خانوادگی مانع انعقاد بیع نیست. پدر باید مالک یا دارای اختیار قانونی فروش باشد و در زمان معامله قصد و رضای واقعی و توانایی تصمیمگیری داشته باشد. ملک، مبلغ معامله و شیوه پرداخت نیز باید روشن باشد. پایین بودن قیمت، بهتنهایی معامله را باطل نمیکند؛ ولی اگر اختلاف قیمت شدید همراه با قرائن فریب، اجبار، فقدان قصد یا انتقال صوری باشد، زمینه طرح دعوا افزایش مییابد.
اگر پدر پس از معامله فوت کند، ورثه نمیتوانند صرفاً به دلیل نارضایتی، ملک را مطالبه کنند؛ آنان باید ادعای خود را با دلایلی مانند صوری بودن معامله، عدم اهلیت، فقدان اختیار یا پرداخت نشدن واقعی ثمن اثبات کنند. در مقابل، اگر انتقال در واقع هبه باشد اما در سند فروش صوری جلوه داده شود، تشخیص نهایی به محتوا و دلایل موجود بستگی دارد.
مبایعهنامه عادی میتواند برای اثبات توافق مفید باشد، اما جای سند رسمی و ثبت انتقال را نمیگیرد. همچنین بهتر است پدر پیش از امضا، شخصاً مفاد سند را مطالعه و در صورت نیاز از مشاور مستقل حقوقی استفاده کند تا ادعای سوءاستفاده از ناآگاهی دشوارتر شود.
در بیع، تعیین ثمن و وجود قصد واقعی برای معامله اهمیت دارد. پرداخت نشدن فوری کل مبلغ لزوماً معامله را از بین نمیبرد، مشروط بر اینکه مهلت و ضمانت اجرای آن روشن باشد. بااینحال، درج مبلغ غیرواقعی، انتقال بدون هیچ دلیل پرداخت یا بازگرداندن فوری پول میتواند برای اثبات صوری بودن معامله مورد استناد قرار گیرد. رسید بانکی، اقرارنامه دریافت ثمن و تصریح دقیق اقساط، ارزش اثباتی مهمی دارند.
فرض کنید پدری خانه خود را به یکی از فرزندان میفروشد و سند رسمی نیز تنظیم میشود، اما هیچ مبلغی جابهجا نشده و پدر در زمان امضا دچار اختلال شدید حافظه بوده است. سایر ورثه میتوانند با ارائه مدارک پزشکی، شهادت، سوابق بانکی و قرائن موجود، دعوای متناسب با ادعای خود را مطرح کنند. نتیجه قطعی نیست و دادگاه اعتبار سند، وضعیت ذهنی پدر، قصد طرفین و دلایل پرداخت را مجموعاً بررسی میکند. بنابراین در خرید ملک از پدر، صرف داشتن سند رسمی همیشه پاسخگوی همه ایرادهای احتمالی نیست؛ هرچند سند رسمی موقعیت اثباتی بسیار قویتری ایجاد میکند.
فروش در برابر عوض انجام میشود، اما هبه معمولاً انتقال رایگان است و آثار متفاوتی دارد. اگر هدف واقعی، بخشش ملک باشد، بهتر است قالب حقوقی درست انتخاب شود. همچنین فروش برای محروم کردن طلبکاران یا پنهان کردن دارایی میتواند با ایرادهای جداگانه روبهرو شود. ورثه نیز تا زمانی که پدر زنده و دارای اهلیت است، مالک ملک او نیستند؛ اما معامله نباید پوششی برای تضییع حقوق اشخاص ثالث باشد.
خرید ملک از پدر زمانی کمریسکتر است که مالکیت و اهلیت بررسی، قیمت واقعی و روش پرداخت مستند، قرارداد دقیق و انتقال در دفترخانه انجام شود. پیش از امضا، وضعیت ثبتی و مالیاتی ملک و آثار قرارداد بر ارث و حقوق طلبکاران را بررسی کنید و در صورت وجود بیماری، اختلاف خانوادگی یا وکالت، از تنظیم سند بدون مشاوره تخصصی خودداری کنید.