برای طرح شکایت از افترا باید به کجا مراجعه کرد؟ در حالت معمول، دادگاه صالح برای جرم افترا، دادگاه کیفری دو حوزهای است که جرم در آن واقع شده است؛ البته شکایت ابتدا در دادسرای عمومی و انقلاب همان حوزه ثبت و تحقیقات مقدماتی در آنجا انجام میشود. پس از تکمیل تحقیقات و صدور کیفرخواست، پرونده برای رسیدگی به دادگاه کیفری دو ارسال خواهد شد.
افترا زمانی مطرح است که شخصی ارتکاب یک جرم مشخص را به دیگری نسبت دهد، اما نتواند صحت این انتساب را اثبات کند. صرف استفاده از الفاظ توهینآمیز، بدون نسبت دادن جرم معین، ممکن است توهین باشد نه افترا. از نظر صلاحیت محلی، اصل بر رسیدگی در محل وقوع جرم است؛ یعنی جایی که عبارت افتراآمیز بیان، منتشر یا به بزهدیده ابلاغ شده است.
اگر افترا در نامه، پیام، شبکه اجتماعی یا یک نوشته منتشرشده رخ دهد، تعیین محل وقوع ممکن است به شیوه انتشار و امکان دسترسی مخاطب وابسته باشد. در پروندههای رایانهای، ثبت گزارش در پلیس فتا میتواند به شناسایی ادله و مسیر رسیدگی کمک کند، اما مرجع نهایی بر اساس مقررات صلاحیت قضایی و محل وقوع جرم تعیین میشود.
در اغلب موارد، شاکی باید شکایت خود را از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت کند. پرونده سپس به دادسرای صالح فرستاده میشود تا اظهارات طرفین، مدارک و دلایل بررسی شود. دادسرا ممکن است برای تکمیل تحقیقات، موضوع را به پلیس فتا، ضابطان دادگستری یا کارشناس ارجاع دهد. در صورت احراز ظاهری جرم، کیفرخواست صادر و پرونده به دادگاه کیفری دو ارسال میشود.
شاکی باید نشان دهد که متهم، ارتکاب جرم مشخصی را به او نسبت داده، این انتساب به او مربوط بوده و نسبت مطرحشده فاقد اثبات قانونی است. اسکرینشات بهتنهایی ممکن است کافی نباشد؛ زیرا اصالت، تاریخ و تمامیت محتوا باید قابل احراز باشد. بهتر است پیش از حذف پیام یا تغییر صفحه، از محتوا به شکل مطمئن مستندسازی شود و در صورت ضرورت، تأمین دلیل یا بررسی فنی درخواست شود.
ادعا کردن اینکه «فلانی دزد است» با بیان اینکه «فلانی آدم بدی است» یکسان نیست. در مورد نخست، نسبت دادن جرم مشخص مطرح میشود؛ اما عبارت دوم، بسته به شرایط، ممکن است توهین یا صرفاً اظهارنظری غیرقابل تعقیب باشد.
فرض کنید شخصی در یک گروه مجازی، همسایه خود را به سرقت از انباری ساختمان متهم کند و این پیام برای اعضای گروه قابل مشاهده باشد. در این وضعیت، شاکی میتواند با ارائه پیام، مشخصات گروه و شهادت اعضا اقدام کند. دادگاه صالح برای جرم افترا پس از انجام تحقیقات، معمولاً دادگاه کیفری دو حوزهای خواهد بود که وقوع و انتشار رفتار مجرمانه در آن احراز شده است. نتیجه پرونده به اصالت پیام، قصد انتساب، مشخص بودن جرم و توانایی متهم در اثبات ادعای خود بستگی دارد.
افترا از جرایم قابل گذشت محسوب میشود و آغاز رسیدگی آن به شکایت بزهدیده وابسته است. بنابراین شاکی نباید ثبت شکایت را به تأخیر بیندازد؛ زیرا در جرایم قابل گذشت، مهلت شکایت از زمان آگاهی از وقوع جرم و مرتکب، تابع مقررات قانونی است. اگر افترا از طریق رسانهای مشمول مقررات مطبوعات انجام شده باشد یا مرتکب در سمت خاصی رفتار کرده باشد، ممکن است مقررات و مرجع رسیدگی متفاوت شود.
مسیر معمول، ثبت شکایت در دفتر خدمات قضایی، تحقیقات در دادسرای محل وقوع جرم و رسیدگی ماهوی در دادگاه کیفری دو است. انتخاب درست مرجع، نگهداری ادله دیجیتال و تفکیک افترا از توهین، شانس پیگیری مؤثر را افزایش میدهد.