آیا همسر سابق میتواند پس از طلاق، برای خارج کردن طرف مقابل از ملک اقدام کند؟ بله، درخواست خلع ید از طرف همسر سابق زمانی قابل طرح است که خواهان مالک ملک باشد و خوانده بدون وجود حق قانونی، قراردادی یا اذن معتبر، آن را در تصرف داشته باشد. طلاق بهتنهایی نه مالکیت ایجاد میکند و نه حق سکونت پیشین را خودکار از بین میبرد؛ بنابراین نتیجه پرونده به سند مالکیت، منشأ تصرف و مدارک موجود بستگی دارد.
خلع ید با تخلیه تفاوت دارد. در خلع ید، خواهان معمولاً مالک ملک است و مدعی است تصرف خوانده فاقد مجوز است؛ اما در تخلیه، معمولاً رابطه اجاره یا قرارداد مشابه وجود دارد و پایان آن رابطه، مبنای دعوا قرار میگیرد. اگر ملک به نام یکی از زوجین باشد، صرف سکونت همسر سابق در دوران ازدواج، برای او مالکیت ایجاد نمیکند. با این حال، ممکن است حق انتفاع، اجاره، اذن قابل اثبات یا حکم دادگاه درباره سکونت وجود داشته باشد.
در درخواست خلع ید از طرف همسر سابق باید دستکم این موضوعات روشن شود:
سند مالکیت، مبایعهنامه معتبر، گواهی انحصار وراثت در صورت ارثی بودن ملک، مدارک هویتی و رأی قطعی طلاق از اسناد پایه هستند. همچنین بهتر است مدارکی مانند اظهارنامه درخواست تحویل ملک، گزارش تأمین دلیل، قبوض یا مستندات مربوط به تصرف، شهادت شهود و پیامهای مرتبط با اجازه سکونت بررسی شود. اظهارنامه بهتنهایی مالکیت یا غصب را ثابت نمیکند، اما میتواند زمان مطالبه و مخالفت مالک با ادامه تصرف را نشان دهد.
اگر ملک مشاع باشد، وضعیت پیچیدهتر میشود. مالک مشاع اصولاً میتواند نسبت به تصرف بدون اجازه سایر شرکا اعتراض کند، اما حدود خواسته و نحوه اجرای حکم باید با سهم مالکیت و وضعیت تصرف هماهنگ باشد. همچنین اگر همسر سابق ادعا کند بخشی از ملک با سرمایه او خریداری شده یا انتقال رسمی بهصورت صوری انجام گرفته است، ممکن است دعوای جداگانهای مانند اثبات مالکیت یا ابطال سند مطرح شود.
دعواهای مربوط به مالکیت و تصرف ملک معمولاً در دادگاه محل وقوع ملک مطرح میشوند. خواهان باید دادخواست را با مشخصات دقیق ملک و خواسته روشن ثبت کند و هزینه دادرسی را مطابق مقررات و ارزش معاملاتی ملک بپردازد. پس از ابلاغ، خوانده میتواند با ارائه سند، قرارداد، رسید پرداخت، رأی خانوادگی یا هر دلیل دیگری، قانونی بودن تصرف خود را اثبات کند.
درخواست خلع ید از طرف همسر سابق، در صورت وجود اختلاف درباره مالکیت، ممکن است با دعوای متقابل یا رسیدگی مقدماتی به اسناد مالکیت روبهرو شود. مدت رسیدگی عدد ثابتی ندارد و به شهر، تراکم شعبه، کامل بودن مدارک، کارشناسی و اعتراض طرفین وابسته است. بنابراین نمیتوان زمان قطعی برای صدور حکم یا اجرای آن اعلام کرد.
فرض کنید پس از طلاق، آپارتمانی که سند آن به نام زن است همچنان در اختیار شوهر سابق باقی مانده و هیچ اجارهنامه یا حکم حق سکونتی وجود ندارد. زن با ارائه سند و اظهارنامه، درخواست خلع ید از طرف همسر سابق را مطرح میکند. اگر شوهر نتواند مجوز ادامه تصرف را ثابت کند، امکان صدور حکم به نفع زن وجود دارد. اما اگر پیش از طلاق، دادگاه حق سکونت موقت تعیین کرده باشد یا شوهر مالک بخشی از ملک باشد، نتیجه میتواند متفاوت شود.
ثبت خلع ید بدون اثبات مالکیت، اشتباه در پلاک ثبتی، طرح تخلیه به جای خلع ید، یا تصور اینکه طلاق خودکار مجوز اخراج است، از خطاهای مهم است. همچنین نباید شخصاً قفل ملک را تعویض کرد یا اموال همسر سابق را خارج نمود؛ چنین اقدامی میتواند موجب مسئولیت کیفری یا مطالبه خسارت شود.
موفقیت در این دعوا به سه محور وابسته است: مالکیت خواهان، تصرف فعلی خوانده و فقدان مجوز قانونی برای تصرف. پیش از اقدام، اسناد ملک و آرای خانوادگی بررسی شود تا دعوای درست، علیه شخص درست و با خواسته دقیق مطرح گردد.