آیا هر فردی میتواند برای دفاع شخصی شوکر یا اسپری فلفل تهیه و حمل کند؟ پاسخ کوتاه این است که درخواست مجوز شوکر و اسپری بهصورت خودکار به معنای صدور اجازه نیست و قانونی بودن آن به نوع وسیله، هدف استفاده، مشخصات متقاضی و تصمیم مرجع انتظامی یا قضایی صالح بستگی دارد. در ایران، شوکر و افشانههای فلفلی ممکن است در زمره تجهیزات دفاعی یا اقلام دارای محدودیت قرار بگیرند و خرید، نگهداری، حمل یا استفاده بدون مجوز، حسب مورد، پیامد کیفری یا انتظامی داشته باشد.
نباید میان «دفاع شخصی» و «داشتن مجوز حمل سلاح یا وسیله دفاعی» یکسانی ایجاد کرد. ادعای ترس از سرقت، تهدید یا مزاحمت، بهتنهایی مجوز قانونی برای خرید و حمل چنین وسایلی نیست. وضعیت حقوقی هر وسیله به مشخصات فنی، قدرت، قابلیت آسیبرسانی و نحوه عرضه آن بستگی دارد. برخی محصولات تبلیغشده در بازار ممکن است عنوان تجاری متفاوتی داشته باشند، اما عنوان فروشنده، تکلیف قانونی آنها را تعیین نمیکند.
استفاده از اسپری یا شوکر علیه دیگری نیز فقط در شرایط دفاع مشروع قابل بررسی است. دفاع مشروع نیازمند وجود خطر فعلی یا قریبالوقوع، ضرورت واکنش، تناسب رفتار دفاعی و نبود امکان منطقی برای توسل به راه امنتر است. بنابراین حتی وسیلهای که بهطور قانونی تهیه شده باشد، در صورت استفاده انتقامجویانه یا بیش از اندازه، میتواند موجب مسئولیت کیفری و مطالبه خسارت شود.
مرجع رسیدگی با توجه به نوع وسیله و هدف متقاضی تعیین میشود و نمیتوان برای همه افراد یک مسیر ثابت اعلام کرد. متقاضی باید ابتدا از پلیس یا واحد انتظامی محل سکونت درباره طبقهبندی همان وسیله و مرجع صالح استعلام کند. مراجعه مستقیم به فروشنده یا تبلیغات اینترنتی، جایگزین مجوز رسمی نیست.
ممکن است مرجع بررسیکننده، گواهی سلامت، سوءپیشینه یا معرفینامه سازمانی نیز مطالبه کند. شرایط، هزینه و زمان رسیدگی ثابت و سراسری نیست و به شهر، نوع وسیله، کامل بودن مدارک و نظر مرجع مربوط وابسته است؛ بنابراین از اعلام مبلغ یا مهلت قطعی بدون استعلام رسمی باید خودداری کرد.
یکی از اشتباهات رایج، خرید وسیله پیش از روشن شدن وضعیت مجوز است. همچنین نگهداری شوکر در خودرو، کیف یا محل کار، حتی بدون استفاده، ممکن است بهعنوان حمل یا نگهداری غیرمجاز ارزیابی شود. تغییر ظاهر وسیله، حذف برچسب یا خرید کالای قاچاق نیز میتواند وضعیت حقوقی را دشوارتر کند.
اگر وسیلهای کشف شد، از توضیحات حدسی، امضای صورتجلسه نادرست یا نسبت دادن مالکیت به شخص دیگر پرهیز کنید. درخواست مطالعه دقیق صورتجلسه، اصلاح مطالب خلاف واقع و استفاده از حق داشتن وکیل در مراحل قانونی، اقدام محتاطانهتری است. درخواست مجوز شوکر و اسپری پس از وقوع کشف یا درگیری، تخلف احتمالی قبلی را خودبهخود از بین نمیبرد.
فرض کنید «الف» پس از مشاجره با همسایه، اسپری فلفل خود را در فاصله نزدیک به صورت او میپاشد و سپس مدعی میشود که وسیله را برای دفاع شخصی خریده است. در این وضعیت، بررسی دوربین، شهادت شهود، گزارش پزشکی و فاصله زمانی میان تهدید و استفاده اهمیت دارد. اگر خطر فوری وجود نداشته یا حمله پس از پایان درگیری انجام شده باشد، ادعای دفاع مشروع ممکن است پذیرفته نشود. درخواست مجوز شوکر و اسپری نیز فقط نشاندهنده تقاضای اداری است و بهتنهایی ثابت نمیکند که استفاده انجامشده قانونی بوده است.
پیش از خرید یا حمل هر نوع شوکر و اسپری، مشخصات دقیق آن را از مرجع انتظامی صالح استعلام کنید و مدارک نیاز واقعی را ارائه دهید. مجوز احتمالی باید کتبی، معتبر و ناظر به همان وسیله و همان شخص باشد. در صورت توقیف یا تشکیل پرونده، تفکیک موضوعات «خرید»، «نگهداری»، «حمل» و «استفاده» و بررسی مدارک پرونده توسط وکیل میتواند در تعیین دفاع مناسب مؤثر باشد.