چگونه میتوان وجه چک برگشتی را سریعتر وصول کرد؟ پاسخ این است که درخواست مطالبه چک برگشتی معمولاً از طریق ثبت دادخواست مطالبه وجه، یا در شرایط قانونی، تقاضای صدور اجراییه از دادگاه انجام میشود. دارنده باید اصل چک، گواهی عدم پرداخت و مدارک هویتی خود را آماده کند و با ثبت درخواست در دفتر خدمات الکترونیک قضایی، پرونده را به مرجع صالح ارسال نماید. انتخاب روش مناسب به متن چک، علت برگشت، مبلغ و امکان شناسایی اموال صادرکننده بستگی دارد.
ابتدا باید چک در موعد مقرر به بانک ارائه و گواهی عدم پرداخت دریافت شود. گواهی باید کد رهگیری داشته باشد؛ زیرا گواهی فاقد کد رهگیری ممکن است در فرایند قضایی با مشکل مواجه شود. اگر چک بابت تضمین، مشروط یا امانی صادر شده باشد، امکان صدور اجراییه مستقیم محدود میشود؛ با این حال، بسته به مدارک موجود، مطالبه حقوقی وجه یا اثبات تخلف قراردادی همچنان قابل بررسی است.
درخواست مطالبه چک برگشتی با درخواست صدور اجراییه یکسان نیست. در دعوای مطالبه وجه، دارنده علاوه بر اصل مبلغ، میتواند خسارت تأخیر تأدیه و هزینههای قانونی را نیز مطالبه کند؛ اما میزان و تاریخ محاسبه خسارت به شرایط پرونده و تشخیص مرجع قضایی وابسته است. صدور اجراییه نیز زمانی مناسبتر است که چک دارای شرایط مقرر قانونی باشد و اختلاف جدی درباره تضمینی یا مشروط بودن آن وجود نداشته باشد.
در چکهای صیادی، ثبت و انتقال صحیح در سامانه مربوط اهمیت دارد. همچنین اگر چک از طریق ظهرنویسی منتقل شده باشد، زنجیره انتقال و سمت قانونی دارنده باید قابل اثبات باشد. نقص در نام دارنده، امضا، شناسه صیادی یا مدارک انتقال ممکن است باعث طولانی شدن رسیدگی شود.
پس از دریافت گواهی عدم پرداخت، متقاضی از طریق دفتر خدمات الکترونیک قضایی، دادخواست مطالبه وجه یا درخواست صدور اجراییه را ثبت میکند. مرجع رسیدگی با توجه به مبلغ خواسته و قواعد صلاحیت، از جمله محل اقامت خوانده یا محل انجام تعهد، تعیین میشود. در درخواست اجراییه موضوع ماده ۲۳ قانون صدور چک، صادرکننده پس از ابلاغ، مهلت قانونی برای پرداخت، معرفی مال یا ارائه دلیل قانونی خواهد داشت؛ در غیر این صورت، عملیات اجرا میتواند برای شناسایی و توقیف اموال ادامه پیدا کند.
هزینه دادرسی بر اساس مبلغ خواسته و تعرفه زمان ثبت محاسبه میشود و حقالوکاله وکیل نیز تابع قرارداد و ضوابط مربوط است؛ بنابراین بدون دانستن مبلغ چک، تعداد اسناد، شهر محل رسیدگی و انتخاب روش اقدام، اعلام رقم دقیق ممکن نیست. هزینه اجرای حکم و خسارتهای قانونی نیز ممکن است جداگانه محاسبه شود.
فرض کنید مریم بابت فروش کالا یک فقره چک دریافت کرده و بانک به علت کسری موجودی گواهی عدم پرداخت صادر کرده است. او با ارائه اصل چک، گواهی بانک و فاکتور فروش، درخواست مطالبه چک برگشتی را ثبت میکند. اگر در متن چک شرط یا تضمین درج نشده باشد، امکان درخواست اجراییه نیز بررسی میشود. چنانچه صادرکننده ادعا کند کالا تحویل نشده یا چک بابت تضمین بوده است، دادگاه ادعاها و اسناد هر دو طرف را بررسی میکند و نتیجه صرفاً بر اساس وجود چک تعیین نمیشود.
برای موفقیت در درخواست مطالبه چک برگشتی، حفظ اصل اسناد، دریافت گواهی معتبر، بررسی صیادی و انتخاب میان دادخواست مطالبه وجه و اجراییه اهمیت دارد. شکایت کیفری نیز شرایط و مهلتهای خاص خود را دارد و صرف برگشت خوردن چک همیشه به معنای تحقق جرم نیست. پیش از اقدام، متن چک، علت صدور، تاریخ ارائه به بانک و مدارک معامله را دقیق بررسی کنید.