آیا زن میتواند پس از فوت شوهر، مهریه خود را مطالبه کند؟ بله؛ در این وضعیت، درخواست مهریه از زن از شوهر فوت شده از طریق مطالبه دین از ترکه امکانپذیر است و مهریه، در صورت وجود شرایط قانونی، پیش از تقسیم دارایی میان ورثه پرداخت میشود. مسئول پرداخت، اصولاً خود ترکه است، نه اموال شخصی ورثه. بنابراین اگر متوفی مالی نداشته باشد، صرفاً فوت شوهر باعث ایجاد بدهی جدید برای فرزندان یا سایر ورثه نمیشود.
با وقوع عقد دائم، زن مالک مهریه میشود و فوت شوهر این حق را از بین نمیبرد. زن میتواند مهریه عندالمطالبه را مطالبه کند؛ حتی اگر تا زمان فوت، آن را درخواست نکرده باشد. در مهریه عندالاستطاعه، اثبات توانایی مالی شوهر در زمان حیات یا وجود دارایی در ترکه اهمیت بیشتری دارد. مهریه از دیون متوفی محسوب میشود و باید پیش از انتقال قطعی دارایی به ورثه، از اموال باقیمانده پرداخت شود.
مدارک باید رابطه زوجیت، میزان مهریه و فوت شوهر را اثبات کنند. معمولاً مدارک زیر مورد نیاز است:
اگر سند ازدواج مفقود شده باشد، میتوان رونوشت آن را از دفترخانه دریافت کرد. در ازدواج ثبتنشده، ابتدا باید اصل رابطه زوجیت و سپس میزان مهریه در مرجع صالح اثبات شود.
اگر عقدنامه رسمی باشد، زن معمولاً میتواند از دفتر ازدواج یا اجرای ثبت، صدور اجراییه مهریه را پیگیری کند. اجرای ثبت، شناسایی و توقیف اموال متوفی را دنبال میکند و موضوع به ترکه مربوط میشود. چنانچه درباره اصل ازدواج، میزان مهریه، مالکیت مال، پرداخت قبلی یا دسترسی به ترکه اختلاف وجود داشته باشد، طرح دعوا در دادگاه حقوقی ممکن است ضرورت پیدا کند. انتخاب مرجع به نوع سند، محل اقامت، وضعیت اموال و وجود اختلاف بستگی دارد.
قاعده کلی این است که ورثه فقط تا میزان دارایی بهجامانده از متوفی با مسئله بدهی او مواجهاند و مسئولیت آنان از اموال شخصیشان ایجاد نمیشود. اگر ترکه میان ورثه تقسیم شده باشد، زن میتواند با اثبات طلب خود، حسب مورد نسبت به سهمی که از ترکه منتقل شده اقدام کند. انتقال یا فروش مال متوفی نیز همیشه مانع پیگیری نیست؛ اما امکان اعتراض به معامله، توقیف مال یا مطالبه بدل آن به زمان انتقال، آگاهی اشخاص و دلایل موجود وابسته است.
فرض کنید ناهید دارای عقدنامه رسمی و ۳۰۰ سکه مهریه است و شوهرش فوت کرده و یک واحد آپارتمان و حساب بانکی از او باقی مانده است. ناهید میتواند درخواست مهریه از زن از شوهر فوت شده را با ارائه سند ازدواج و گواهی فوت مطرح کند و توقیف اموال را تا میزان طلب بخواهد. اگر شوهر پیش از فوت بخشی از مهریه را پرداخت کرده باشد، ورثه میتوانند رسید معتبر ارائه کنند. نتیجه نهایی به ارزش ترکه، بدهیهای دیگر، وصیت معتبر و اسناد طرفین بستگی دارد.
تقسیم فوری اموال بدون تعیین تکلیف دیون، امضای رضایتنامه بدون بررسی مفاد آن، اتکا به گفته شفاهی ورثه و بیتوجهی به تفاوت مهریه عندالمطالبه و عندالاستطاعه از اشتباهات رایج است. همچنین نباید تصور کرد گرفتن گواهی انحصار وراثت بهتنهایی موجب پرداخت مهریه میشود. زن باید طلب خود را در مرجع مناسب مطالبه و در صورت لزوم، برای شناسایی ترکه و جلوگیری از نقلوانتقال آن اقدام کند.
درخواست مهریه از زن از شوهر فوت شده اصولاً از داراییهای باقیمانده متوفی انجام میشود و فوت شوهر، حق زن را ساقط نمیکند. بررسی سند ازدواج، نوع مهریه، میزان ترکه، بدهیهای دیگر و وضعیت تقسیم اموال برای انتخاب مسیر درست ضروری است. پیش از هر توافق با ورثه، اسناد و آثار حقوقی آن باید با دقت بررسی شود.