آیا دهیاری میتواند بدون ارائه مبنای قانونی از روستاییان پول مطالبه کند؟ در اصل، درخواست پول از مردم توسط دهیاری فقط زمانی معتبر است که بابت عوارض، بهای خدمات یا هزینهای قانونی و بر اساس مقررات و تعرفههای مصوب انجام شود؛ دریافت وجه بدون اعلام عنوان، مستند قانونی و صدور رسید، قابل اعتراض است. کمک داوطلبانه مردم نیز با مطالبه اجباری یا تهدید به خودداری از ارائه خدمت تفاوت دارد.
دهیاری یک نهاد عمومی غیردولتی محلی است و منابع مالی آن باید در چارچوب قوانین، مقررات مالی و تصمیمهای معتبر مراجع ذیصلاح مصرف شود. بنابراین ممکن است برای برخی خدمات، مانند صدور یا بررسی گواهیهای مرتبط با امور روستا، خدمات عمرانی، مدیریت پسماند یا استفاده از امکانات عمومی، وجهی دریافت شود؛ اما صرف انجام این امور، مجوز مطالبه هر مبلغی نیست.
عنوان وجه باید روشن باشد و مبلغ آن بر اساس تعرفه یا مصوبه معتبر تعیین شود. همچنین پرداختکننده باید بداند وجه به چه حسابی و بابت چه خدمتی واریز میشود. درخواست واریز به حساب شخصی، پرداخت نقدی بدون رسید یا اعلام مبلغی که در تعرفه وجود ندارد، نشانهای جدی برای بررسی و اعتراض است.
عوارض معمولاً وجهی است که مستند به قانون یا مقررات و برای فعالیت یا خدمت مشخص مطالبه میشود. بهای خدمات در برابر خدمت قابل ارائه دریافت میشود و باید با نوع خدمت تناسب داشته باشد. در مقابل، کمک مردمی باید واقعاً اختیاری باشد؛ دهیاری نمیتواند کمک را شرط صدور نامه، معرفینامه، تأیید ساختوساز یا ارائه خدمت ضروری قرار دهد.
همچنین پرداخت وجه به دهیاری، بهتنهایی به معنای قانونی شدن ساختوساز، تغییر کاربری یا مالکیت نیست. هر تصمیم اداری باید از مرجع صالح و با رعایت مقررات مربوط صادر شود.
پیش از اعتراض، مدارک زیر را نگهداری کنید:
ادعا بهتنهایی کافی نیست؛ باید میان مطالبه وجه، نبود مبنای قانونی و زیان یا فشار واردشده ارتباط قابل توضیحی وجود داشته باشد.
ابتدا از دهیاری بخواهید عنوان هزینه، مستند قانونی، تعرفه مصوب و روش محاسبه را کتبی اعلام کند. در صورت بیپاسخ ماندن یا پاسخ نامتناسب، شکایت خود را به بخشداری و فرمانداری ارائه دهید و رونوشت مدارک را پیوست کنید. حسب موضوع، نظارت استانداری، سازمان بازرسی یا مرجع قضایی نیز میتواند مطرح باشد.
اگر تصمیم یا اقدام اداری مشخصی حقوق شما را تضییع کرده باشد، امکان بررسی صلاحیت دیوان عدالت اداری نیز مطرح میشود؛ تشخیص مرجع مناسب به نوع تصمیم، خواسته و مدارک بستگی دارد. برای ادعای برداشت، تبانی یا دریافت وجه شخصی، مسیر کیفری فقط در صورت وجود قرائن کافی و عنوان مجرمانه قابل طرح است.
فرض کنید دهیاری از مالک یک قطعه زمین برای صدور گواهی، مبلغی جدا از هزینه اعلامشده مطالبه کند و بگوید بدون پرداخت آن پرونده بررسی نمیشود. مالک باید هنگام درخواست پول از مردم توسط دهیاری، درخواست کتبی برای اعلام مبنای مبلغ بدهد، از پرداخت به حساب شخصی خودداری کند و رسید یا پاسخ دهیاری را نگه دارد. اگر پاسخ نشان دهد مبلغ در تعرفه معتبر نیست، میتواند با پیوست مدارک به بخشداری و در صورت لزوم مراجع نظارتی یا قضایی مراجعه کند. نتیجه نهایی به متن مطالبه، مصوبه موجود و نحوه اثبات اجبار بستگی دارد.
درخواست پول از مردم توسط دهیاری زمانی قابل پذیرش است که قانونی، شفاف، متناسب با خدمت و همراه با رسید رسمی باشد. شهروند باید میان هزینه قانونی و کمک اختیاری تفاوت بگذارد، از پرداخت بیمدرک پرهیز کند و پیش از طرح شکایت، مستندات را جمعآوری نماید. اگر مطالبه مبهم، اجباری یا خارج از تعرفه باشد، درخواست پول از مردم توسط دهیاری میتواند موضوع اعتراض اداری و، با توجه به دلایل، پیگیری قضایی قرار گیرد.