آیا موجر میتواند بابت اجارهبهای پرداختنشده، مبلغی بیش از اصل اجاره مطالبه کند؟ دریافت بهره پول اجاره عقب مانده به معنای دریافت سود ثابت و خودکار معمولاً مبنای قانونی ندارد؛ اما موجر میتواند اصل اجارهبها، وجهالتزام قراردادی و در شرایط مقرر، خسارت تأخیر تأدیه را مطالبه کند. نتیجه به متن اجارهنامه، زمان سررسید، مطالبه رسمی و توانایی مالی مستأجر وابسته است.
اجارهبها یک دین قراردادی است و مستأجر باید آن را در موعد توافقشده بپردازد. بااینحال، «بهره» به مفهوم سود پول، با «خسارت تأخیر تأدیه» تفاوت دارد. دادگاه معمولاً مبلغی را صرفاً به دلیل گذشت زمان و بدون مبنای قراردادی یا قانونی به اصل بدهی اضافه نمیکند. بنابراین، در دعوای دریافت بهره پول اجاره عقب مانده بهتر است خواسته با عنوان درست، یعنی مطالبه اجارهبهای معوق و حسب مورد خسارت تأخیر تأدیه یا وجهالتزام، مطرح شود.
مطابق ضوابط کلی خسارت تأخیر تأدیه در دعاوی مربوط به وجه رایج، دادگاه شرایطی مانند مطالبه طلبکار، امتناع بدهکار از پرداخت، تمکن مالی او و تغییر شاخص قیمتها را بررسی میکند. مطالبه میتواند از طریق اظهارنامه، پیام رسمی قابل اثبات یا طرح دادخواست انجام شود؛ اما صرف ارسال پیام غیررسمی همیشه برای اثبات مطالبه کافی نیست. میزان خسارت نیز معمولاً بر اساس شاخصهای اعلامی و محاسبه قضایی تعیین میشود و رقم ثابتی برای همه قراردادها ندارد.
اگر در اجارهنامه برای تأخیر، مبلغ مشخصی به عنوان وجهالتزام تعیین شده باشد، دادگاه ابتدا اعتبار شرط، نحوه محاسبه و ارتباط آن با تخلف مستأجر را بررسی میکند. شرط باید روشن باشد؛ برای مثال، تعیین مبلغ روزانه یا ماهانه بابت هر دوره تأخیر. دریافت همزمان وجهالتزام و خسارت تأخیر تأدیه برای یک زیان واحد، بدون مبنای قراردادی یا حقوقی کافی، ممکن است پذیرفته نشود. همچنین اگر اجارهبها به صورت ترکیبی از مبلغ پیشپرداخت و اجاره ماهانه تعیین شده باشد، باید دقیقاً مشخص شود کدام بخش سررسید شده و پرداخت نشده است.
درخواست دریافت بهره پول اجاره عقب مانده بدون تعیین دقیق اصل بدهی، تاریخ سررسید و مبنای محاسبه، احتمال ایراد یا رد بخشی از خواسته را افزایش میدهد. مستأجر نیز میتواند با ارائه رسید، ادعای تهاتر، توافق جدید، پرداخت نقدی یا عدم تمکن مؤثر در شرایط قانونی، از خود دفاع کند.
فرض کنید سارا یک واحد مسکونی را با اجاره ماهانه مشخص اجاره داده و مستأجر سه ماه متوالی اجاره را نپرداخته است. در قرارداد، وجهالتزام جداگانهای پیشبینی نشده و سارا پس از ارسال اظهارنامه، دادخواست مطالبه اجارههای معوق را ثبت میکند. دادگاه ابتدا اصل بدهی را با قرارداد و مدارک پرداخت احراز میکند و سپس، در صورت وجود شرایط قانونی، درباره خسارت تأخیر تأدیه از زمان مطالبه تصمیم میگیرد. در این وضعیت، دریافت بهره پول اجاره عقب مانده عنوان دقیقی برای خواسته نیست و بهتر است مطالبه به شکل حقوقی صحیح تنظیم شود.
موجر حق دارد اجارهبهای سررسیدشده را مطالبه کند، اما سود پول به صورت خودکار به آن تعلق نمیگیرد. بررسی قرارداد، ارسال مطالبه قابل اثبات، تفکیک وجهالتزام از خسارت تأخیر تأدیه و ارائه جدول بدهی، مهمترین اقدامات عملی هستند. پیش از طرح دعوا، باید مشخص شود ملک مسکونی یا تجاری است و آیا قرارداد برای تأخیر، شرط خاصی دارد؛ زیرا همین جزئیات میتواند بر مرجع رسیدگی و نتیجه دریافت بهره پول اجاره عقب مانده اثر بگذارد.