آیا کارفرما میتواند سنوات، عیدی یا پاداش پایان کار را پرداخت نکند؟ دریافت سنوات عیدی و پاداش برای کارگران، در صورت وجود رابطه کاری و احراز مدت اشتغال، اصولاً قابل مطالبه است؛ سنوات پایان کار معمولاً بر مبنای آخرین مزد و مدت خدمت محاسبه میشود و عیدی نیز برای هر سال کارکرد، با رعایت حداقل و حداکثر قانونی، تعیین خواهد شد. حتی در قراردادهای موقت، پایان قرارداد لزوماً حق مطالبه این مزایا را از بین نمیبرد.
سنوات پایان کار، مزیتی است که به مناسبت خاتمه رابطه کاری یا در موارد مقرر، بابت سابقه خدمت پرداخت میشود. مبنای عمومی آن برای هر سال سابقه، معادل یک ماه آخرین حقوق یا مزد است؛ بنابراین دستمزد مبنای محاسبه و مدت واقعی کار اهمیت زیادی دارد. برای سابقه کمتر از یک سال، مبلغ معمولاً به نسبت مدت کارکرد محاسبه میشود.
عیدی و پاداش سالانه، با سنوات پایان کار یکی نیست. طبق قانون مربوط به تعیین عیدی و پاداش سالانه کارگران، عیدی یک سال کامل معادل ۶۰ روز آخرین مزد است، اما از ۹۰ روز حداقل مزد روزانه همان سال بیشتر نمیشود. برای کارکرد کمتر از یک سال، عیدی به نسبت روزهای کارکرد محاسبه خواهد شد. پرداخت مبالغی با عنوان پاداش عملکرد یا پاداش توافقی نیز ممکن است تابع قرارداد، آییننامه داخلی یا عرف محل کار باشد و با عیدی قانونی تفاوت دارد.
هر مدرکی که وجود رابطه کاری، میزان مزد و مدت اشتغال را نشان دهد میتواند مؤثر باشد. بهتر است کارگر مدارک زیر را جمعآوری کند:
نبود قرارداد کتبی بهتنهایی به معنای نبود رابطه کارگری و کارفرمایی نیست؛ اما اثبات اشتغال، تاریخ شروع و پایان کار و مزد دریافتی را دشوارتر میکند. برای دریافت سنوات عیدی و پاداش، نگهداری اسناد پرداختی و مکاتبات با کارفرما اهمیت عملی زیادی دارد.
در گام نخست، مطالبه کتبی و روشن از کارفرما انجام دهید و در آن مدت اشتغال، مبلغ تقریبی و مزایای پرداختنشده را ذکر کنید. اگر توافق حاصل نشود، کارگر میتواند از طریق سامانه جامع روابط کار و اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی محل، دادخواست خود را ثبت و رسیدگی را در مراجع حل اختلاف کار پیگیری کند.
مرجع رسیدگی معمولاً با بررسی قرارداد، فیشها، سوابق بیمه، اظهارات طرفین و در صورت نیاز ارجاع به کارشناس، میزان طلب را مشخص میکند. مهلتهای اعتراض و شیوه اجرای رأی باید از ابلاغ رسمی پرونده بررسی شود؛ بنابراین بیتوجهی به ابلاغها میتواند به از دست رفتن فرصت دفاع یا اعتراض منجر شود.
فرض کنید مریم دو سال و هشت ماه در یک فروشگاه با قراردادهای سهماهه کار کرده و هنگام پایان همکاری، فقط حقوق ماه آخر را گرفته است. او با ارائه قراردادها، سوابق بیمه و واریزهای بانکی، رابطه کاری و مدت اشتغال را اثبات میکند. در این وضعیت، دریافت سنوات عیدی و پاداش او باید جداگانه بررسی شود: سنوات بر اساس مدت خدمت و آخرین مزد، عیدی بر اساس کارکرد هر سال و حدود قانونی، و پاداش اضافی بر مبنای قرارداد یا عرف محل کار ارزیابی میشود. نتیجه نهایی به مدارک و دفاع طرفین بستگی دارد.
برای دریافت سنوات عیدی و پاداش، ابتدا عناوین مزایا را از یکدیگر جدا کنید، سابقه و مزد واقعی را مستند سازید و سپس مطالبه کتبی و مسیر اداره کار را دنبال کنید. امضای رسید تسویه کامل بدون بررسی دقیق، یا پذیرش مبلغی کمتر از حقوق قانونی، میتواند در اثبات ادعا مشکل ایجاد کند.