آیا مشاهده شمارهای غیرعادی روی موتور، بهتنهایی نشاندهنده جرم است؟ خیر؛ دستکوب بودن شماره موتور خودرو زمانی اهمیت کیفری و حقوقی پیدا میکند که کارشناس یا مرجع رسمی، تغییر عمدی شماره، مخدوشکردن شماره اصلی یا حک شمارهای جدید را احراز کند. تشخیص این موضوع با نگاه عادی ممکن نیست و باید از طریق کارشناسی اصالت خودرو و بررسی سوابق آن انجام شود.
شماره موتور معمولاً در محل مشخصی روی بدنه موتور حک میشود. تفاوت در عمق حروف، فاصله نامنظم، همراستا نبودن اعداد، آثار سنگزدگی یا جوشکاری، تغییر رنگ فلز و تفاوت سبک حک با نمونه کارخانه، از نشانههای احتمالی دستکاری هستند. با این حال، زنگزدگی، تعمیرات کارخانهای، تعویض موتور یا فرسودگی نیز ممکن است ظاهر شماره را تغییر دهد. بنابراین تشخیص نهایی باید توسط کارشناس رسمی یا واحد کارشناسی مرجع انتظامی انجام شود.
مدرک اصلی، گزارش کارشناسی معتبر است؛ اما برای تصمیمگیری درباره مسئولیت فروشنده یا مالک، مدارک معامله و سوابق خودرو نیز اهمیت دارد. بهتر است اسناد زیر جمعآوری شود:
خریدار نباید خودرو را دوباره بفروشد، شماره را تعمیر یا دستکاری کند و نیز نباید بدون دریافت نظر تخصصی، آن را رها کند. ابتدا باید خودرو را برای کارشناسی رسمی معرفی و نتیجه را کتبی دریافت کند. سپس با توجه به محتوای گزارش، میتوان موضوع را از مسیر انتظامی یا قضایی پیگیری کرد. اگر فروشنده از ایراد آگاه بوده و آن را پنهان کرده باشد، احتمال طرح ادعاهایی مانند فریب در معامله، مطالبه خسارت یا درخواست برهمزدن معامله مطرح میشود؛ اما تشخیص عنوان دقیق به قصد فروشنده، مفاد قرارداد و دلایل موجود وابسته است.
فرض کنید «الف» خودرویی را از «ب» خریداری میکند و هنگام تعویض پلاک، کارشناس آثار تراش و حک مجدد را مشاهده میکند. در چنین وضعی، صرف رد شدن خودرو از مرکز تعویض پلاک، مالکیت مجرمانه خریدار را ثابت نمیکند. خودرو برای کارشناسی دقیقتر و تطبیق با سوابق کارخانه یا سوابق قبلی معرفی میشود. اگر مشخص شود شماره اصلی عمداً تغییر کرده و فروشنده هنگام معامله از موضوع اطلاع داشته است، خریدار میتواند با ارائه قرارداد، گزارش کارشناسی و دلایل اطلاع فروشنده، پیگیری حقوقی یا کیفری را آغاز کند. نتیجه پرونده به اصالت اسناد و احراز علم و عمد اشخاص بستگی دارد.
مسیر معمول شامل کارشناسی، ثبت اظهارات، حفظ خودرو و اسناد، شناسایی منشأ موتور و ارائه شکایت یا دادخواست متناسب است. مالک فعلی باید در تحقیقات همکاری کند و از هرگونه تغییر در خودرو بپرهیزد. فروشنده نیز ممکن است در برابر عیب پنهان، خسارت قراردادی یا آثار کیفری رفتار خود مسئول شناخته شود؛ مگر اینکه ثابت کند از موضوع بیاطلاع بوده یا ایراد پس از معامله ایجاد شده است.
دستکوب بودن شماره موتور خودرو یک نشانه نیازمند بررسی است، نه دلیل قطعی جرم یا بیاعتباری معامله. اقدام درست، کارشناسی رسمی، حفظ مدارک و انتخاب مسیر قانونی متناسب با گزارش کارشناسی است. پیش از خرید نیز تطبیق شماره موتور با اسناد و انجام کارشناسی مستقل، مهمترین راه پیشگیری از زیان و اختلاف آینده محسوب میشود.