آیا از بین رفتن بویایی پس از حادثه، موجب پرداخت دیه میشود؟ بله، دیه از دست دادن حس بویایی در صورت اثبات آسیب و انتساب آن به رفتار مرتکب قابل مطالبه است؛ میزان آن به کامل یا جزئی بودن فقدان حس، یکطرفه یا دوطرفه بودن آسیب و نظر پزشکی قانونی بستگی دارد. در فقدان کامل حس بویایی، میزان دیه بر مبنای دیه کامل انسان در سال وقوع جنایت محاسبه میشود و برای آسیب محدودتر، ممکن است نصف دیه یا ارش تعیین شود.
از بین رفتن کامل حس بویایی در هر دو مجرای بینی، در مقررات دیات در حکم منفعت از دسترفته بدن است و اصل بر تعلق دیه کامل است. اگر حس بویایی فقط در یکی از دو مجرا از بین برود، میزان مقرر معمولاً نصف دیه کامل خواهد بود. در مواردی که کاهش حس بویایی ناقص، نامشخص یا قابل بهبود باشد، پزشکی قانونی میزان آسیب را بررسی میکند و دادگاه میتواند با توجه به نظر کارشناسی، ارش تعیین کند.
مبلغ ریالی دیه ثابت نیست و بر اساس مبلغ دیه کامل اعلامشده برای سال وقوع جنایت محاسبه میشود، نه الزاماً سالی که رأی صادر میشود. همچنین باید میان فقدان واقعی حس بویایی و ادعای شخص تفاوت گذاشت؛ تشخیص نهایی با معاینه تخصصی، آزمایشهای پزشکی و ارزیابی پزشکی قانونی است.
مهمترین دلیل، نظریه پزشکی قانونی است؛ اما مدارک درمانی و شواهد حادثه نیز در اثبات رابطه میان رفتار مرتکب و آسیب نقش دارند. بهتر است زیاندیده مدارک زیر را نگهداری کند:
در مراجعه به پزشکی قانونی، بیان دقیق وضعیت پیش از حادثه اهمیت دارد؛ زیرا سابقه سینوزیت، جراحی، بیماری عصبی یا آسیب قبلی میتواند در تعیین رابطه سببیت مؤثر باشد. صرف وجود بویایی ضعیف، بدون اثبات انتساب آن به حادثه، الزاماً موجب محکومیت طرف مقابل نمیشود.
پس از ثبت شکایت، مرجع تحقیق معمولاً پرونده را برای معاینه و اظهارنظر به پزشکی قانونی ارجاع میدهد. پس از مشخص شدن نوع آسیب و میزان دیه یا ارش، دادگاه درباره مسئولیت مرتکب، تقصیر، رابطه سببیت و پرداخت خسارت تصمیم میگیرد. در تصادفات، بیمه شخص ثالث نیز ممکن است در حدود تعهدات قانونی مسئول پرداخت باشد.
اگر پزشکی قانونی اعلام کند وضعیت هنوز ثابت نشده یا احتمال بازگشت حس وجود دارد، ممکن است معاینه به زمان دیگری موکول شود. بنابراین، مراجعه زودهنگام برای ثبت اولیه آسیب مفید است، اما نتیجه نهایی همیشه در همان جلسه مشخص نمیشود. مهلتهای شکایت و پیگیری نیز به نوع حادثه و عنوان اتهامی بستگی دارد و باید از مرجع قضایی پرونده استعلام شود.
فرض کنید رانندهای بر اثر بیاحتیاطی با موتورسوار برخورد کند و قربانی پس از شکستگی بینی و آسیب سر، حس بویایی خود را از دست بدهد. اگر پزشکی قانونی فقدان کامل و دائمی حس را به همان تصادف منتسب کند، مطالبه دیه از دست دادن حس بویایی امکانپذیر است. اما اگر گزارش پزشکی قانونی تنها کاهش نسبی حس یا احتمال بهبود را تأیید کند، نتیجه میتواند تعیین ارش یا ارجاع برای معاینه مجدد باشد. ادعای شخص بهتنهایی برای تعیین مبلغ کافی نیست.
دیه از دست دادن حس بویایی بر پایه میزان واقعی آسیب، دائمی یا موقت بودن آن، یکطرفه یا دوطرفه بودن فقدان و رابطه مستقیم با حادثه تعیین میشود. جمعآوری مدارک، مراجعه بهموقع به پزشکی قانونی و بررسی دقیق گزارش کارشناسی، مهمترین اقدامات زیاندیده است. در پروندههای پیچیده، مشورت با وکیل متخصص میتواند از طرح ادعاهای اثباتنشده یا پذیرش مبلغ نادرست جلوگیری کند.