آیا همسایه میتواند در دیوار مشترک با حیاط همسایه تغییر ایجاد کند یا آن را بهتنهایی تخریب کند؟ در اصل، دیوار مشترک با حیاط همسایه متعلق به هر دو مالک است و هیچکدام بدون رضایت دیگری حق تخریب، جابهجایی، افزایش بار یا ایجاد تغییر زیانبار در آن را ندارد؛ مگر اینکه سند، نقشه ثبتی یا دلیل معتبر، مالکیت اختصاصی یک طرف را ثابت کند.
صرف قرار گرفتن دیوار در مرز دو ملک، همیشه برای اثبات مالکیت مشاعی کافی نیست. باید وضعیت ثبتی و سابقه ایجاد دیوار بررسی شود. سند رسمی، صورتمجلس تفکیکی، نقشه UTM، پروانه ساختمان، حدود اربعه ملک و سابقه تصرف، مهمترین قرائن هستند. اگر دیوار از ابتدا برای استفاده هر دو ملک ساخته شده و در مرز مشترک قرار گرفته باشد، اصل عملی بر لزوم رعایت حقوق هر دو طرف است؛ اما این موضوع با ادعای شفاهی اثبات نمیشود.
همچنین تفاوت میان «دیوار مشترک» و «دیوار واقعشده داخل یک ملک» اهمیت زیادی دارد. ممکن است دیوار ظاهراً مرزی باشد، اما طبق سند، تمام آن در محدوده یکی از املاک قرار گرفته باشد. در چنین حالتی، استفاده همسایه از دیوار یا تکیه دادن سازه به آن میتواند نیازمند اجازه مالک باشد.
هر مالک میتواند از سهم خود استفاده متعارف کند، مشروط بر اینکه به استحکام دیوار، نورگیری، تهویه، حریم، امنیت یا استفاده متعارف همسایه لطمه نزند. نصب کولر، لوله، تابلو، سایبان، نرده یا ایجاد سوراخهای متعدد ممکن است در صورت ورود خسارت یا تجاوز به حقوق دیگری، قابل اعتراض باشد. افزایش ارتفاع دیوار نیز در صورتی که موجب سایهاندازی شدید، انسداد مسیر یا خطر فنی شود، بدون بررسی کارشناسی قابل انجام نیست.
عکس و فیلم تاریخدار، گزارش کارشناس، اظهارنامه، شهادت مطلعان، قراردادهای ساختمانی، مجوز شهرداری و اسناد مالکیت میتواند در اثبات ادعا مؤثر باشد. بهتر است پیش از تعمیر یا تخریب آثار، درخواست تأمین دلیل مطرح شود تا وضعیت موجود ثبت گردد. تأمین دلیل، بهتنهایی حقانیت نهایی را ثابت نمیکند، اما از بین رفتن آثار اختلاف جلوگیری خواهد کرد.
اگر اختلاف درباره تصرف، تخریب، مزاحمت یا مطالبه خسارت باشد، خواسته باید دقیق تنظیم شود؛ زیرا «ادعای مالکیت»، «رفع مزاحمت» و «مطالبه هزینه تعمیر» آثار و دلایل متفاوتی دارند. مرجع صالح نیز با توجه به نوع خواسته، ارزش دعوا و مقررات جاری تعیین میشود.
فرض کنید مالک واحد شمالی قصد دارد برای ورود خودرو، بخشی از دیوار مشترک با حیاط همسایه را تخریب کند. همسایه جنوبی با این کار مخالفت میکند و مدعی است دیوار نقش سازهای و حفاظتی دارد. مالک شمالی باید ابتدا مالکیت دیوار و امکان فنی تخریب را ثابت کند؛ در غیر این صورت، اقدام یکجانبه ممکن است موجب مسئولیت جبران خسارت و الزام به بازسازی شود. نظر کارشناس، نقشه ملک و وضعیت پیشین دیوار در نتیجه پرونده تعیینکننده خواهد بود.
در اختلاف درباره دیوار مشترک با حیاط همسایه، تصمیم عجولانه مانند تخریب، سوراخکاری یا ساختوساز میتواند هزینهزا باشد. ابتدا اسناد و حدود ملک را بررسی کنید، سپس با مذاکره و توافق کتبی اقدام نمایید. اگر توافق ممکن نبود، ثبت وضعیت موجود، ارسال اظهارنامه و استفاده از نظر کارشناس، مسیر مطمئنتری برای پیگیری حقوقی است.