آیا میتوان خودرویی را که به دیگری بخشیدهاید پس گرفت؟ بله، رجوع از هبه خودرو در حقوق ایران اصولاً ممکن است؛ اما تنها زمانی که عقد هبه تحقق یافته، خودرو به گیرنده تسلیم شده و هیچیک از موانع قانونی رجوع وجود نداشته باشد. رابطه خانوادگی طرفین، وجود عوض، انتقال خودرو به شخص دیگر و تغییر وضعیت یا تلف خودرو، نتیجه دعوا را تغییر میدهد.
هبه، قراردادی است که در آن شخصی مالی را رایگان به دیگری میدهد. برای تحقق آن، قبول گیرنده و قبض یا تحویل مال اهمیت دارد. بنابراین صرف امضای یک نوشته، قول شفاهی یا تنظیم سند، بدون بررسی تحویل خودرو و قصد واقعی طرفین، همیشه برای اثبات هبه کافی نیست.
پس از تحقق هبه، واهب معمولاً میتواند از بخشش خود برگردد؛ مگر در مواردی مانند این شرایط:
در نتیجه، خویشاوندیهایی مانند همسر یا خواهر و برادر، بهتنهایی مانع رجوع نیست؛ ولی باید سایر شرایط قانونی و مفاد توافق طرفین نیز بررسی شود.
واهب باید هم اصل هبه و هم شرایط امکان رجوع را اثبات کند. مدارک قابل استفاده میتواند شامل سند یا قولنامه هبه، رسید تحویل خودرو، پیامکها و مکاتبات، شهادت شهود، مدارک پرداخت هزینهها و اسناد مالکیت یا برگ سبز باشد. اگر در قرارداد نوشته شده باشد که خودرو در برابر پرداخت وجه یا انجام کاری منتقل میشود، موضوع هبه معوض مطرح خواهد بود.
رجوع بهتر است ابتدا با اظهارنامه رسمی اعلام شود. در اظهارنامه باید مشخصات خودرو، تاریخ هبه، اعلام روشن رجوع و درخواست تحویل خودرو ذکر شود. ارسال اظهارنامه بهتنهایی خودرو را برنمیگرداند؛ اما میتواند زمان اعلام اراده و مطالبه تحویل را مستند کند.
اگر گیرنده خودرو را تحویل ندهد، واهب میتواند با توجه به مدارک، دعوای تأیید رجوع از هبه و استرداد خودرو را مطرح کند. در برخی پروندهها، خواستههای مرتبط مانند ابطال یا اصلاح سند و مطالبه خسارت نیز مطرح میشود؛ اما انتخاب دقیق خواسته به وضعیت سند، محل اقامت طرفین و نحوه انتقال خودرو بستگی دارد.
مرجع رسیدگی و هزینه دادرسی نیز با توجه به نوع خواسته و ارزش مالی خودرو تعیین میشود. بنابراین نمیتوان بدون بررسی پرونده، مبلغ قطعی یا نتیجه حتمی اعلام کرد. اگر احتمال فروش خودرو یا انتقال آن وجود دارد، بررسی درخواست تأمین خواسته یا دستور موقت با مشاوره حقوقی اهمیت پیدا میکند.
فرض کنید علی خودروی خود را بدون دریافت وجه به برادرش رضا تحویل داده و نوشتهای نیز با عنوان هبه تنظیم کرده است. پس از مدتی، علی با ارسال اظهارنامه اعلام میکند که از هبه منصرف شده است. در این وضعیت، چون برادر در شمار اشخاصی مانند پدر، مادر یا فرزند نیست و عوضی نیز تعیین نشده، رجوع از هبه خودرو ممکن است قابل طرح باشد؛ البته به شرط آنکه رضا خودرو را به دیگری منتقل نکرده، آن را تلف نکرده و حق شخص ثالثی ایجاد نشده باشد. اگر رضا ثابت کند خودرو در برابر پرداخت مبلغی واگذار شده، نتیجه پرونده میتواند متفاوت باشد.
رجوع از هبه خودرو به شرایط عقد، نحوه تحویل، رابطه طرفین، وجود عوض و وضعیت فعلی خودرو وابسته است. پیش از اقدام، اسناد انتقال و پیامهای طرفین را بررسی و رجوع را بهصورت رسمی اعلام کنید. در صورت امتناع گیرنده، طرح دعوای مناسب با مدارک موجود ضروری است؛ زیرا صرف ادعای بخشش یا پشیمانی، بدون اثبات شرایط قانونی، الزاماً موجب بازگشت خودرو نمیشود.