آیا زوجه پس از بخشیدن نفقه میتواند از تصمیم خود برگردد؟ پاسخ این است که رجوع به بذل نفقه در طلاق رجعی به نوع تعهد و عبارت درجشده در سند بستگی دارد و صرف رجعی بودن طلاق، بهتنهایی حق بازپسگیری نفقه بخشیدهشده را ایجاد نمیکند. اگر بذل به صورت ابراء قطعی ذمه زوج انجام شده باشد، معمولاً تعهد از بین رفته و امکان رجوع وجود ندارد؛ اما در صلح، هبه یا توافق مشروط، نتیجه میتواند متفاوت باشد.
باید میان دو موضوع تفکیک کرد: رجوع زوج از طلاق و رجوع زوجه از بذل یا بخشش نفقه. در طلاق رجعی، شوهر در مدت عده، با رعایت شرایط قانونی، میتواند به زوجیت رجوع کند و این اقدام ارتباط مستقیمی با پس گرفتن نفقه ندارد. در مقابل، زوجه فقط زمانی میتواند از بذل مالی برگردد که ماهیت حقوقی آن، چنین امکانی را اجازه دهد.
اگر زوجه صرفاً اعلام کرده باشد «تمام نفقه خود را به زوج بخشیدم» و این عبارت در قالب ابراء یا اسقاط قطعی حق تنظیم شده باشد، ادعای بعدی او برای دریافت همان نفقه با مانع جدی روبهرو خواهد شد. در رجوع به بذل نفقه در طلاق رجعی ابتدا باید متن سند، قصد واقعی طرفین و قالب حقوقی توافق بررسی شود.
نتیجه حقوقی به عنوانی بستگی دارد که در سند رسمی، صورتجلسه دادگاه یا توافقنامه آمده است:
مهمترین مدارک شامل سند ازدواج، گواهی یا حکم طلاق، سند رسمی بذل یا ابراء، صورتجلسه دادگاه، پیامها و توافقهای کتبی، ادله پرداخت و مدارک مربوط به وضعیت مالی و استحقاق نفقه است. در طلاق رجعی، اصل استحقاق نفقه ایام عده نیز باید جداگانه بررسی شود؛ زیرا زن در این دوره اصولاً حق نفقه دارد، مگر آنکه مانع قانونی مانند نشوز یا وضعیت خاص پرونده وجود داشته باشد.
درخواست رجوع به بذل نفقه در طلاق رجعی باید با دعوای مطالبه نفقه اشتباه نشود. دادگاه ابتدا بررسی میکند که آیا اصلاً دینی باقی مانده، بذل معتبر بوده و خواهان حق عدول از آن را دارد یا خیر.
فرض کنید مریم هنگام ثبت طلاق رجعی، در سند رسمی اعلام کند که نفقه معوقه خود را به طور قطعی ابراء کرده است. چند ماه بعد، او با استناد به پشیمانی، دادخواست رجوع به بذل نفقه در طلاق رجعی مطرح کند. اگر متن سند صریح و بدون شرط باشد و دلیلی بر اکراه، اشتباه یا بیاعتباری ارائه نشود، احتمال رد ادعا وجود دارد. اما اگر سند از «تعهد به پرداخت در آینده» یا «بخشش مشروط به انجام اقدامی از سوی زوج» حکایت کند، بررسی نقض شرط میتواند نتیجه را تغییر دهد.
رجعی بودن طلاق، بهخودیخود بذل نفقه را قابل بازگشت نمیکند. برای رجوع به بذل نفقه در طلاق رجعی باید ماهیت حقوقی اقدام، متن دقیق سند، شرایط امضا و وضعیت نفقه ایام عده بررسی شود. پیش از طرح دعوا، دریافت تصویر کامل سند و مشورت با وکیل خانواده اهمیت زیادی دارد؛ زیرا تفاوت میان ابراء، هبه، صلح و صرفاً اقرار به پرداخت، نتیجه پرونده را تغییر میدهد.