آیا مسدود شدن حسابی که یارانه به آن واریز میشود، به معنای از بین رفتن حق دریافت یارانه است؟ در بیشتر موارد، رفع توقیف حساب یارانه با ارائه مدارک مربوط به منشأ وجه و درخواست از مرجع صادرکننده دستور امکانپذیر است؛ اما این حساب ذاتاً و در همه شرایط از توقیف مصون نیست. توقیف معمولاً به دلیل اجرای حکم قطعی، چک برگشتی، بدهی بانکی یا دستور مرجع قضایی انجام میشود و بانک بهتنهایی اختیار رفع آن را ندارد.
واریز یارانه به یک حساب، بهخودیخود موجب غیرقابلتوقیف شدن تمام موجودی آن نمیشود. باید میان «خود حساب»، «مبلغ یارانه» و «سایر وجوه موجود در حساب» تفاوت گذاشت. اگر حساب فقط برای دریافت کمک معیشتی استفاده شود، صاحب حساب میتواند استدلال کند که برداشت وجه، زندگی حداقلی او و افراد تحت تکفلش را مختل میکند. بااینحال، پذیرش این استدلال به مرجع اجرا و مدارک ارائهشده بستگی دارد و نتیجه را نمیتوان قطعی دانست.
مدارک باید نشان دهد وجه توقیفشده از محل یارانه یا کمک معیشتی تأمین شده و با درآمد عادی یا وجوه تجاری تفاوت دارد. معمولاً این موارد مفید است:
اگر در حساب مبالغ دیگری نیز وجود داشته باشد، بهتر است منشأ هر مبلغ جداگانه توضیح داده شود. ادعای شفاهی کافی نیست و تشخیص نهایی بر پایه اسناد بانکی و اوضاع پرونده انجام میشود.
نخست باید از بانک یا سامانه مربوط، علت توقیف و مرجع صادرکننده دستور را مشخص کرد. سپس درخواست کتبی رفع توقیف یا اصلاح توقیف به همان مرجع ارائه میشود؛ برای پروندههای اجرای احکام، این مرجع معمولاً واحد اجرای احکام صادرکننده دستور است. در متن درخواست باید توضیح داده شود که توقیف، تمام موجودی را دربرگرفته و وجه موردنظر برای هزینههای ضروری زندگی است. ضمیمه کردن گردش حساب و درخواست بررسی منشأ وجوه اهمیت زیادی دارد.
چنانچه توقیف ناشی از دستور تأمین خواسته یا پرونده در حال رسیدگی باشد، ممکن است درخواست اعتراض، تبدیل تأمین یا تعدیل توقیف مطرح شود. اگر بدهی بانکی یا چک باعث مسدودی شده باشد، مذاکره برای پرداخت، تقسیط یا ارائه تضمین نیز میتواند در جلب رضایت طلبکار مؤثر باشد. پس از صدور دستور رفع توقیف، بانک باید آن را از مرجع مربوط دریافت کند؛ مراجعه مستقیم به شعبه، بدون چنین دستوری، معمولاً نتیجهای ندارد.
گاهی بانک کل حساب را مسدود میکند، درحالیکه دستور فقط ناظر به مبلغ معینی است. در این وضعیت میتوان درخواست کرد توقیف به همان مبلغ محدود شود و امکان استفاده از مانده حساب فراهم بماند. همچنین ممکن است یارانه پس از توقیف واریز شده باشد؛ بنابراین تاریخ واریز وجه، تاریخ صدور دستور و مبلغ مندرج در دستور باید با یکدیگر مقایسه شوند. این موضوع در رفع توقیف حساب یارانه میتواند تعیینکننده باشد.
فرض کنید حساب آقای «الف» به علت مطالبه وجه یک چک مسدود شده و همان حساب تنها محل واریز یارانه خانوار است. او با گردش حساب، گواهی دریافت یارانه و مدارک سه فرد تحت تکفل درخواست رفع توقیف حساب یارانه میکند. اگر بررسی نشان دهد موجودی دقیقاً از واریزهای معیشتی تشکیل شده و توقیف کل مبلغ، هزینههای ضروری را مختل میکند، مرجع اجرا ممکن است با رفع توقیف تمام یا بخشی از وجه موافقت کند؛ اما اگر مبالغ تجاری نیز در حساب باشد، احتمال محدود شدن تصمیم به بخش قابل اثبات بیشتر است.
برای رفع توقیف حساب یارانه باید ابتدا علت و مرجع توقیف شناسایی، سپس مدارک منشأ وجه و وضعیت معیشتی ارائه شود. حساب یارانه مصونیت مطلق ندارد، اما اثبات ماهیت حمایتی وجه و ضرورت آن میتواند زمینه رفع یا محدود کردن توقیف را فراهم کند. در پروندههای دارای مبالغ قابل توجه یا چند طلبکار، بررسی اسناد توسط وکیل یا مشاور حقوقی، از ثبت درخواست ناقص و طولانی شدن روند جلوگیری میکند.