آیا میتوان ملکی را که از پدر یا مادر به ارث رسیده و بابت مهریه توقیف شده است آزاد کرد؟ بله، رفع توقیف ملک ارثی بابت مهریه در صورت اثبات تعلق ملک به شخصی غیر از زوج، توقیف بیش از سهم بدهکار، پرداخت یا تقسیط بدهی، یا شمول ملک بر مستثنیات دین امکانپذیر است. نتیجه، به وضعیت مالکیت، مرجع توقیف و مدارک موجود بستگی دارد.
اگر زوج پس از فوت مورث، مالک سهمی از ملک شده باشد، طلبکار میتواند همان سهم مشاع را برای اجرای مهریه توقیف کند. ارث از زمان فوت مورث به ورثه منتقل میشود؛ هرچند ثبت رسمی و صدور گواهی انحصار وراثت برای اثبات و اجرای حقوق مالکانه اهمیت زیادی دارد. با این حال، توقیف باید فقط نسبت به سهم متعلق به زوج باشد و اصولاً نمیتوان تمام ملک متعلق به چند وارث را بابت بدهی یک وارث توقیف کرد.
اگر ملک ارثی متعلق به زوجه، پدر، مادر یا سایر اشخاص باشد، بدهی مهریه زوج مجوز توقیف آن نیست. در چنین شرایطی، مالک واقعی یا شریک غیرمدیون میتواند برای رفع توقیف ملک ارثی بابت مهریه اقدام کند و با ارائه اسناد مالکیت و مدارک انحصار وراثت، تعلق مال به خود را نشان دهد.
ابتدا باید مشخص شود توقیف از سوی اجرای احکام دادگستری انجام شده یا اداره اجرای ثبت. درخواست رفع توقیف باید به همان مرجع ارائه شود. اگر شخص معترض مالک ملک یا سهم توقیفشده نیست، موضوع معمولاً در قالب اعتراض شخص ثالث اجرایی پیگیری میشود. مالک باید توضیح دهد که مال پیش از توقیف به او تعلق داشته یا اساساً بدهکار، مالک آن نبوده است.
اگر زوج مالک ملک باشد، صرف ارثی بودن مانع توقیف نیست. در این حالت میتوان با پرداخت بدهی، توافق با زوجه، معرفی مال جایگزین یا اثبات شمول ملک بر مستثنیات دین درخواست آزادی ملک را مطرح کرد. مستثنیات دین مطلق نیست و مناسببودن ملک با شأن و نیاز متعارف بدهکار و خانواده او بررسی میشود؛ بنابراین ملک گرانقیمت، مازاد بر نیاز یا غیرمتناسب ممکن است از حمایت برخوردار نشود.
فرض کنید علی پس از فوت مادرش، یکسوم خانه را به ارث برده و همسرش برای مهریه، کل ملک را توقیف کرده است. در این وضعیت، سایر ورثه میتوانند با مدارک ارث و مالکیت، رفع توقیف ملک ارثی بابت مهریه را نسبت به سهم خود بخواهند. اگر علی در خانه سکونت ضروری داشته باشد، میتواند جداگانه مستثنیات دین را اثبات کند؛ اما نتیجه قطعی بدون بررسی ارزش ملک، وضعیت سکونت و میزان بدهی قابل اعلام نیست.
توقیف ملک با ممنوعالخروجی یا توقیف حساب بانکی تفاوت دارد و اعتراض به آن نیز باید در مهلت و مرجع مناسب انجام شود. پرداخت بخشی از مهریه، خودبهخود موجب رفع توقیف کامل نمیشود. همچنین فروش یا انتقال ملک پس از توقیف میتواند مشکل حقوقی ایجاد کند. برای رفع توقیف ملک ارثی بابت مهریه باید ابتدا وضعیت ثبتی ملک، سهم زوج و علت قانونی توقیف بررسی و سپس درخواست مستند ثبت شود.
ملک ارثی متعلق به زوج اصولاً تا میزان سهم او قابل توقیف است، اما سهم سایر ورثه و اموال اشخاص ثالث نباید بابت مهریه او توقیف شود. جمعآوری اسناد مالکیت، مراجعه به مرجع توقیف و انتخاب شیوه مناسب اعتراض، مهمترین اقدامات برای رفع توقیف ملک ارثی بابت مهریه است.