آیا پس از خرید خودرو متوجه خروج دود آبی و کاهش سریع سطح روغن شدهاید؟ اگر عیب پیش از معامله وجود داشته و فروشنده آن را پنهان کرده یا برخلاف واقع، سلامت موتور را تضمین کرده باشد، روغن سوزی خودرو بعد از معامله میتواند مبنای مطالبه فسخ معامله یا دریافت ارش قرار گیرد؛ اما تشخیص عیب، زمان ایجاد آن و میزان اطلاع فروشنده باید با دلیل اثبات شود.
هر کاهش روغنی الزاماً عیب اساسی و قابل استناد نیست. ممکن است علت، نشتی خارجی، استفاده از روغن نامناسب یا فرسودگی طبیعی قطعات باشد. در مقابل، خرابی رینگ پیستون، کاسهنمدها، گیت سوپاپ یا سایر اجزای داخلی موتور، چنانچه پیش از معامله وجود داشته و عرفاً از ارزش یا امکان استفاده معمول خودرو کم کند، میتواند عیب پنهان محسوب شود.
در حقوق ایران، پنهان بودن عیب و بیاطلاعی خریدار اهمیت زیادی دارد. اگر خریدار هنگام معامله از روغنسوزی آگاه بوده یا با وجود اطلاع، خودرو را بدون اعتراض پذیرفته باشد، استناد به خیار عیب دشوار میشود. همچنین اگر فروشنده سلامت کامل موتور را بهطور مشخص تعهد کرده باشد، موضوع میتواند از جهت تخلف از وصف یا نقض تعهد قراردادی نیز بررسی شود.
صرف مشاهده دود یا کم شدن روغن برای موفقیت دعوا کافی نیست. باید نشان داده شود که مشکل، عیبی فنی و مؤثر بوده و در زمان انتقال یا پیش از آن وجود داشته است. گزارش کارشناس رسمی دادگستری در رشته خودرو معمولاً مهمترین دلیل فنی است؛ با این حال، کارشناس بر اساس وضعیت فعلی، سوابق تعمیر و قرائن موجود درباره زمان ایجاد عیب اظهارنظر میکند و نتیجه همیشه قطعی نیست.
فیلم دود، تصاویر صفحه کیلومتر و رسید خرید روغن نیز میتواند قرینه باشد، اما بهتنهایی معمولاً علت فنی یا تقدم عیب را ثابت نمیکند. بهتر است پیش از تعمیر اساسی، وضعیت خودرو با صورتجلسه و نظر متخصص ثبت شود.
خریدار باید بدون تأخیر، موضوع را بهصورت قابل اثبات به فروشنده اعلام کند و از تعمیر یا تعویض قطعات پیش از مستندسازی بپرهیزد. سپس میتوان درخواست کارشناسی، تأمین دلیل و در صورت وجود شرایط، دادخواست تأیید فسخ یا مطالبه ارش را مطرح کرد. ارش، تفاوت ارزش خودروی سالم و معیوب است و میزان آن به شدت عیب و نظر کارشناسی وابسته خواهد بود.
روغن سوزی خودرو بعد از معامله الزاماً به معنای حق فسخ فوری نیست. قرارداد ممکن است شرط اسقاط خیارات داشته باشد؛ با این حال، تفسیر چنین شرطی به متن دقیق قرارداد و وضعیت پنهانکاری یا فریب بستگی دارد. اگر فروشنده عمداً عیب را مخفی کرده باشد، موضوع میتواند از جهت تدلیس نیز بررسی شود. تعمیر خودرو پس از اطلاع از عیب، بدون حفظ حق اعتراض، ممکن است بهعنوان پذیرش وضعیت تفسیر شود.
فرض کنید سارا خودرویی را با عبارت «موتور کاملاً سالم» خریداری کند و سه روز بعد، روغنسوزی خودرو بعد از معامله آشکار شود. کارشناس تشخیص دهد رینگهای موتور پیش از انتقال فرسوده بودهاند و فروشنده نیز سابقه تعمیر مشابه را پنهان کرده است. در این حالت، سارا میتواند با ارائه قرارداد، پیامهای فروشنده و گزارش کارشناسی، حسب شرایط فسخ یا ارش را مطالبه کند؛ اما اگر کارشناسی نشان دهد عیب پس از معامله و بر اثر رانندگی نادرست ایجاد شده، ادعای او ممکن است رد شود.
برای پیگیری روغن سوزی خودرو بعد از معامله، نخست علت فنی و زمان ایجاد عیب را مستند کنید، سپس قرارداد و اظهارات فروشنده را بررسی نمایید. نتیجه پرونده به پنهان بودن عیب، میزان اثر آن، شروط قرارداد و کیفیت ادله بستگی دارد؛ بنابراین پیش از تعمیر یا طرح دعوا، مشورت با وکیل و اخذ نظر کارشناس میتواند از نابودی دلایل جلوگیری کند.