آیا کارفرما میتواند برای اطمینان از اجرای تعهدات، از نیروی کار سفته بگیرد؟ بله، سفته ضمانت انجام کار در حقوق ایران قابل استفاده است، اما باید هدف تضمینی آن، مبلغ، گیرنده و شرایط بازگرداندن سفته بهصورت روشن در قرارداد یا رسید جداگانه ثبت شود؛ در غیر این صورت، امکان اختلاف درباره علت صدور و نحوه مطالبه آن افزایش مییابد.
سفته سندی است که به موجب آن امضاکننده تعهد میکند مبلغ معینی را در موعد مقرر یا عندالمطالبه به شخص مشخص بپردازد. وقتی سفته برای تضمین قرارداد کار، پیمانکاری یا ارائه خدمات صادر میشود، هدف اصلی معمولاً پرداخت بدهی فوری نیست؛ بلکه تضمین جبران خسارت ناشی از نقض تعهد است. با وجود این، عنوان «ضمانت» بهتنهایی کافی نیست و رابطه پایه، قرارداد و قرائن موجود در تشخیص موضوع اهمیت دارد.
صدور سفته تضمینی، تعهد قراردادی را از بین نمیبرد و کارفرما یا متعهدله نمیتواند صرفاً به دلیل در اختیار داشتن سفته، بدون اثبات تخلف و ورود خسارت، هر مبلغی را مطالبه کند. البته نتیجه دعوا به متن قرارداد، میزان خسارت توافقشده، نحوه تکمیل سفته و دلایل طرفین وابسته است.
بهتر است تصویر سفته و رسید دریافت آن نزد صادرکننده باقی بماند. اگر سفته بابت حسن انجام کار به شرکت داده میشود، نام و سمت شخص تحویلگیرنده و مهر یا امضای مجاز شرکت نیز ثبت شود. عبارت سفته ضمانت انجام کار زمانی ارزش اثباتی بیشتری دارد که با قرارداد اصلی و رسید تحویل هماهنگ باشد.
اگر دارنده برخلاف توافق سفته را به اجرا بگذارد یا آن را بابت طلب مستقل معرفی کند، صادرکننده میتواند با ارائه قرارداد، رسید، مکاتبات و سایر مدارک، تضمینی بودن سند و نبود تخلف یا خسارت را مطرح کند. اقدام مناسب ممکن است شامل مذاکره، ارسال اظهارنامه، درخواست استرداد سند یا طرح دعوای متناسب باشد؛ انتخاب مسیر به این بستگی دارد که سفته هنوز نزد دارنده است، واگذار شده یا برای آن اقدام اجرایی انجام شده باشد.
در مقابل، صرف ادعای شفاهی صادرکننده معمولاً برای اثبات موضوع کافی نیست. پیامها، قرارداد استخدام یا پیمانکاری، صورتجلسه تحویل، گواهی تسویه و شهادت اشخاص مطلع میتوانند در ارزیابی ادعا مؤثر باشند. مهلتها و آثار قانونی نیز با توجه به نوع اقدام، تاریخ سررسید و نحوه واخواست یا مطالبه تغییر میکند.
فرض کنید علی برای اجرای پروژه نرمافزاری، یک سفته ضمانت انجام کار به مبلغ ۳۰۰ میلیون تومان به شرکت «الف» تحویل میدهد و در رسید نوشته میشود که سفته فقط در صورت ترک پروژه و ورود خسارت قابل استفاده است. اگر علی پروژه را طبق صورتجلسه تحویل دهد اما شرکت سفته را بابت بدهی مستقل مطالبه کند، علی میتواند قرارداد، رسید تحویل پروژه و متن دریافت سفته را ارائه کند. با این حال، نتیجه نهایی به بررسی اصالت مدارک، مفاد قرارداد و نحوه اقدام شرکت بستگی دارد.
سفته تضمینی ابزار تأمین امنیت قرارداد است، نه مجوز مطالبه بیقیدوشرط. برای کاهش ریسک، مبلغ و هدف سفته، شرایط استفاده و زمان استرداد را مکتوب کنید، از سفته سفیدامضا پرهیز کنید و تمام اسناد تحویل و انجام تعهد را نگه دارید. پیش از امضا، بهویژه در مبالغ بالا یا قراردادهای پیچیده، بررسی متن توسط وکیل میتواند از اختلافهای بعدی جلوگیری کند.