آیا کارفرما میتواند برای اطمینان از اجرای تعهدات، از نیروی کار سفته بگیرد؟ بله، دریافت سفته ضمانت حسن انجام کار در روابط کاری و قراردادی، بهخودیخود ممنوع نیست؛ اما اعتبار و قابلیت مطالبه آن به نحوه تنظیم، علت صدور، قرارداد اصلی و امکان اثبات تخلف بستگی دارد. این سفته نباید وسیلهای برای مطالبه بیدلیل وجه یا ایجاد فشار بر متعهد باشد.
سفتهای که بابت بدهی قطعی صادر میشود، معمولاً نشاندهنده تعهد مستقیم به پرداخت مبلغ است؛ اما سفته تضمینی برای تضمین اجرای تعهدی دیگر صادر میشود. بنابراین، صادرکننده باید بتواند ثابت کند سفته بابت رابطه کاری یا قراردادی و برای حسن انجام تعهدات در اختیار طرف مقابل قرار گرفته است. درج عبارت «بابت ضمانت حسن انجام کار» یا عبارتی مشابه در متن سفته، قرارداد و رسید تحویل، اهمیت زیادی دارد.
صرف نوشتن این عبارت، مانع مطلق مطالبه سفته نیست؛ زیرا دادگاه مجموعه مدارک و رفتار طرفین را بررسی میکند. اگر کارفرما بدون اثبات تخلف، سفته را به شخص دیگری منتقل یا برای وصول آن اقدام کند، صادرکننده میتواند حسب مورد، دفاع و دعوای مناسب برای استرداد لاشه یا مطالبه خسارت مطرح کند.
دارنده برای مطالبه وجه، صرفاً به وجود سفته استناد میکند؛ اما صادرکننده میتواند تضمینی بودن آن و نبودن تخلف یا ورود خسارت را مطرح کند. اسناد کاری، گزارش تحویل پروژه، پیامها، مکاتبات، شهادت مطلعان و نظر کارشناسی میتوانند در اثبات انجام تعهد یا میزان خسارت مؤثر باشند. نتیجه دعوا به متن سفته، قرارداد، نحوه واخواست یا مطالبه، و دلایل ارائهشده بستگی دارد.
اگر سفته بهموقع و با تشریفات لازم مطالبه نشود، ممکن است برخی امتیازات تجاری آن از بین برود؛ با این حال، این موضوع لزوماً به معنای نابودی همه حقوق دارنده نیست و امکان طرح ادعا بر مبنای قرارداد یا رابطه اصلی باید جداگانه بررسی شود. مهلتها نیز با توجه به نوع دعوا و وضعیت سند تعیین میشوند و نباید بدون بررسی پرونده، عدد ثابتی برای همه موارد اعلام کرد.
فرض کنید کارفرما از آقای «الف» بابت تحویل سالم تجهیزات و رعایت تعهدات شغلی، یک سفته ضمانت حسن انجام کار دریافت کرده و در رسید، علت دریافت را نوشته است. پس از پایان قرارداد، کارفرما مدعی ورود خسارت میشود و سفته را مطالبه میکند. آقای الف با ارائه صورتجلسه تحویل تجهیزات، پیامهای تأیید کارفرما و گواهی تسویه، انجام تعهدات خود را اثبات میکند. در این وضعیت، دادگاه ممکن است مطالبه را نپذیرد یا میزان خسارت واقعی را بررسی کند؛ اما نتیجه قطعی، بدون مشاهده اصل اسناد و دفاع طرفین قابل اعلام نیست.
پس از پایان همکاری، ابتدا باید استرداد کتبی سفته و تنظیم صورتجلسه تسویه درخواست شود. اگر دارنده از بازگرداندن آن خودداری کند، اظهارنامه رسمی میتواند سابقه مطالبه را ایجاد کند. در صورت استفاده نادرست یا طرح دعوا، اسناد قرارداد، رسید تحویل، مکاتبات و مدارک انجام کار باید فوراً گردآوری شود. همچنین مراجعه به وکیل یا مشاور حقوقی پیش از امضای تسویه یا اقرارنامه، از پذیرش ناخواسته مسئولیت جلوگیری میکند.
سفته ضمانت حسن انجام کار زمانی کمخطرتر است که علت صدور، حدود مسئولیت، شرایط مطالبه و نحوه استرداد آن روشن و مکتوب باشد. صادرکننده نباید سفته سفیدامضا تحویل دهد و دارنده نیز برای وصول آن باید تخلف و خسارت قابل انتساب را بر اساس قرارداد و دلایل معتبر پیگیری کند.