آیا میتوان ملک یا خودرو را به نام کودک یا نوجوان ثبت کرد؟ بله، سند زدن به نام فرد زیر هجده سال در ایران اصولاً امکانپذیر است؛ زیرا افراد از بدو تولد میتوانند مالک مال شوند، اما اداره دارایی و انجام معامله برای آنان تابع مقررات ولایت، قیمومت و اهلیت قانونی است. بنابراین، کمتر از هجده سال بودن بهتنهایی مانع انتقال مالکیت نیست، ولی نحوه امضا، پرداخت وجه و مدیریت مال اهمیت زیادی دارد.
میان «مالک شدن» و «توانایی انجام معامله» تفاوت وجود دارد. کودک میتواند مالک آپارتمان، زمین، خودرو، سهام یا سایر اموال باشد، اما معمولاً شخصاً اختیار انعقاد قراردادهای مالی مهم را ندارد. در حقوق ایران، اهلیت تمتع از تولد وجود دارد، ولی اهلیت استیفا و اجرای مستقل حقوق مالی با شرایط قانونی، رشد و وضعیت فرد ارتباط دارد. به همین دلیل، سند زدن به نام فرد زیر هجده سال ممکن است، اما امضای اسناد و تصمیمگیری درباره مال باید توسط نماینده قانونی انجام شود.
در حالت معمول، پدر یا جد پدری به عنوان ولی قهری، امور مالی کودک را با رعایت مصلحت او پیگیری میکند. اگر ولی قهری وجود نداشته باشد یا صلاحیت قانونی او محل ایراد باشد، دادگاه میتواند برای فرد نابالغ قیم تعیین کند. مادر، خواهر، عمو یا سایر بستگان صرفاً به دلیل نسبت خانوادگی، خودبهخود اختیار انتقال یا مدیریت مال کودک را ندارند.
در مورد قیم، رعایت حدود اختیارات مندرج در حکم دادگاه و مقررات مربوط به نظارت دادستان ضروری است. حتی ولی قهری نیز نمیتواند مال کودک را بدون رعایت مصلحت او و برخلاف قواعد قانونی منتقل کند. در معاملات مهم، دفترخانه ممکن است بررسی اسناد نمایندگی، اجازههای لازم و منشأ پرداخت وجه را مطالبه کند.
برای خودرو نیز مدارک مالکیت، احراز هویت نماینده قانونی و تشریفات تعویض پلاک یا ثبت انتقال بررسی میشود. الزامات عملی ممکن است بر اساس نوع مال، شهر، وضعیت ثبتی و نظر دفترخانه متفاوت باشد.
فروش مال نابالغ با خرید اولیه آن یکسان نیست. در خرید، هدف معمولاً ایجاد مالکیت برای کودک است؛ اما در فروش باید ضرورت، مصلحت و سمت قانونی فروشنده احراز شود. اگر معامله بدون اختیار معتبر یا برخلاف مصلحت مالک انجام شود، امکان اعتراض، طرح دعوا یا بیاعتباری آن وجود دارد. همچنین وجوه حاصل از فروش باید به نفع مالک نابالغ نگهداری و مصرف شود، نه اینکه میان بستگان تقسیم شود.
فرض کنید پدری آپارتمانی را با سرمایه شخصی خود خریداری و درخواست سند زدن به نام فرد زیر هجده سال میکند. اگر قصد او انتقال واقعی و بدون عوض باشد، پس از احراز هویت و رعایت تشریفات، کودک مالک شناخته میشود؛ اما پدر بعداً نمیتواند صرفاً به دلیل پرداخت پول، ملک را متعلق به خود بداند. فروش بعدی آپارتمان نیازمند رعایت مصلحت کودک و الزامات قانونی نماینده اوست. نتیجه نهایی هر پرونده به اسناد، نوع انتقال و وضعیت نمایندگی بستگی دارد.
سند زدن به نام فرد زیر هجده سال قانونی و قابل انجام است، اما مالک نابالغ معمولاً نمیتواند مستقلاً درباره مال تصمیم بگیرد. پیش از امضا باید سمت ولی یا قیم، منشأ وجه، مصلحت کودک و مدارک ثبتی بررسی شود. برای معاملات ارزشمند یا انتقالهای بعدی، دریافت نظر دفترخانه و مشاوره حقوقی اختصاصی از بروز اختلاف و ادعای بیاعتباری جلوگیری میکند.