آیا ازدواج پسر باعث کاهش یا از بین رفتن ارث پدر و مادر او میشود؟ خیر؛ سهم ارث پدر و مادر از فرزند پسر متاهل با توجه به وجود همسر، فرزند، بدهی و وصیت متوفی محاسبه میشود، اما صرف ازدواج، حق قانونی والدین را از بین نمیبرد. اگر متوفی فرزند نداشته باشد و پدر، مادر و همسر دائمی او در قید حیات باشند، ابتدا سهم همسر یعنی یکچهارم ترکه پرداخت میشود؛ سپس مادر یکسوم باقیمانده و پدر مابقی را میبرد.
همسر دائمی متوفی از طبقه جداگانهای محسوب میشود و در کنار پدر و مادر ارث میبرد. بنابراین، ازدواج موجب محرومیت والدین نیست؛ بلکه سهم همسر نیز پیش از تقسیم باقیمانده ترکه محاسبه میشود. در فرض نبودن فرزند، سهم نهایی در حالت معمول چنین است: زن یکچهارم کل ترکه، مادر یکچهارم کل ترکه و پدر نصف کل ترکه.
این محاسبه درباره ترکه خالص انجام میشود؛ یعنی هزینههای ضروری، بدهیهای مسلم و تعهدات مالی متوفی باید پیش از تقسیم پرداخت شود. وصیت نیز فقط تا میزان قانونی قابل اجراست و وصیت نسبت به بخش بیشتر، بدون اجازه ورثه نافذ نخواهد بود.
وجود فرزند، سهم والدین را کاهش میدهد. در حالت معمول، اگر متوفی یک یا چند فرزند داشته باشد، سهم هر یک از پدر و مادر یکششم ترکه است. همسر نیز با توجه به وجود فرزند، سهم قانونی متفاوتی خواهد داشت و باقیمانده میان فرزندان، طبق قواعد ارث، تقسیم میشود. اگر فرزندان پسر و دختر باشند، سهم هر پسر معمولاً دو برابر سهم هر دختر است.
همچنین در برخی شرایط، وجود چند برادر یا خواهر برای متوفی میتواند سهم مادر را از یکسوم به یکششم کاهش دهد؛ البته تحقق این اثر به شرایطی مانند زنده بودن پدر و وجود تعداد مشخصی از خواهران یا برادران وابسته است. بنابراین نمیتوان بدون بررسی شناسنامه و وضعیت همه ورثه، سهم قطعی مادر را اعلام کرد.
فرض کنید امیر، مردی متأهل و بدون فرزند، فوت کرده و پدر، مادر و همسر دائمی او زنده باشند. پس از پرداخت بدهیها و اجرای وصیت معتبر، اگر ارزش ترکه خالص ۱۲۰۰ میلیون تومان باشد، همسر ۳۰۰ میلیون تومان، مادر ۳۰۰ میلیون تومان و پدر ۶۰۰ میلیون تومان دریافت میکنند. در این مثال، سهم ارث پدر و مادر از فرزند پسر متاهل در مجموع ۹۰۰ میلیون تومان است. اگر امیر فرزند داشت، این محاسبه کاملاً تغییر میکرد و باید سهم فرزند نیز در نظر گرفته میشد.
پس از دریافت گواهی انحصار وراثت، ورثه میتوانند برای توافق، پرداخت مالیات و انتقال اموال اقدام کنند. در صورت اختلاف، هر یک از ورثه میتواند تقسیم ترکه را از مرجع صالح درخواست کند. صرف ادعا درباره وجود مال یا بدهی کافی نیست و اسناد، اقرار، سوابق بانکی و سایر دلایل باید بررسی شود.
سهم ارث پدر و مادر از فرزند پسر متاهل به مجرد ازدواج از بین نمیرود. در فرض نبودن فرزند، پس از کسر سهم همسر، مادر یکسوم باقیمانده و پدر مابقی را میبرد؛ اما وجود فرزند، خواهر و برادر، بدهی یا وصیت میتواند نتیجه را تغییر دهد. برای محاسبه نهایی، باید وضعیت همه ورثه و ارزش واقعی ترکه همزمان بررسی شود.