آیا هنگام خرید خانهای که چند مالک دارد، باید رضایت همه مالکان را گرفت؟ پاسخ این است که سهم مالکین در خرید ملک باید از روی سند رسمی، گواهی انحصار وراثت یا مدارک معتبر انتقال مشخص شود؛ اگر هدف خرید تمام ملک باشد، امضای همه مالکان یا نماینده قانونی آنان لازم است، اما هر مالک میتواند اصولاً سهم مشاع خود را جداگانه منتقل کند. خریدار باید بداند که خرید سهم یک مالک، لزوماً به معنای مالکیت بر قسمت فیزیکی مشخصی از خانه یا زمین نیست.
در مالکیت مشاع، سهم هر شخص از تمام اجزای ملک به صورت غیرمجزا محاسبه میشود؛ برای مثال، مالک یکسوم زمین، مالک یکسوم از همه قسمتهای آن است، نه یک اتاق یا بخش مشخص. در مقابل، در مالکیت مفروز، حدود و محل سهم هر مالک جدا شده و معمولاً در سند یا نقشه ثبتی قابل تشخیص است. بنابراین، عبارت «این قسمت متعلق به من است» بدون افراز رسمی یا توافق معتبر، برای تصرف انحصاری کافی نیست.
پیش از معامله باید روشن شود ملک در رهن، بازداشت، توقیف، وثیقه یا موضوع دعوای ثبتی و ارثی نباشد. همچنین ممکن است سهم یکی از مالکان به موجب وکالتنامه، وصیت، صلح، انتقال قبلی یا حکم دادگاه محدود شده باشد. بررسی سامانه و دفترخانه به تنهایی جای تطبیق هویت، حدود اختیار و اصل مدارک را نمیگیرد.
مدارک دقیق به وضعیت ملک بستگی دارد، اما معمولاً بررسی موارد زیر ضروری است:
در قرارداد باید مقدار دقیق سهم، مشاع یا مفروز بودن آن، شناسه ملک، وضعیت تصرف و تعهد فروشنده برای حضور در دفترخانه نوشته شود. اگر فروشنده فقط مالک بخشی از ملک است، درج عباراتی مانند «فروش کل خانه» میتواند اختلافساز باشد و باید با میزان مالکیت واقعی او مطابقت داشته باشد.
در اصل، هر مالک میتواند سهم خود را منتقل کند؛ با این حال، خریدار جانشین همان مالک میشود و نسبت به سایر شرکا حقوق بیشتری پیدا نمیکند. تصرف در کل ملک، تغییر کاربری، تخریب یا اجاره دادن تمام مال معمولاً نمیتواند بدون رعایت حقوق دیگر شرکا انجام شود. در برخی وضعیتهای خاص، برای شریک دیگر حق شفعه ایجاد میشود؛ تحقق این حق به تعداد شرکا، نوع مال، نحوه انتقال و شرایط قانونی معامله وابسته است و نباید بدون بررسی تخصصی درباره آن تصمیم گرفت.
فرض کنید «الف» مالک ششدانگ زمین و «ب» و «ج» هرکدام مالک سه دانگ از یک آپارتمان باشند و «ب» سهم خود را به «د» بفروشد. سهم مالکین در خرید ملک در این مثال باید بر اساس سند و نه توافق شفاهی محاسبه شود؛ «د» مالک سه دانگ مشاع میشود، اما نمیتواند بدون توافق «ج» تمام آپارتمان را در اختیار بگیرد. اگر قرارداد فروش، کل ملک را معرفی کرده باشد یا اختیار فروشنده بیش از سهم واقعی او نشان داده شده باشد، «ج» میتواند حسب مورد از راههای حقوقی مانند اعتراض، مطالبه حقوق شراکت یا طرح دعوای مناسب استفاده کند. نتیجه نهایی به سند، مفاد قرارداد و دلایل موجود بستگی دارد.
اگر یکی از مالکان حاضر به فروش نباشد، خرید سهم دیگران به معنای خرید کل ملک نیست. در چنین وضعی، خریدار باید پیش از پرداخت، امکان افراز، توافق برای فروش، یا طرح دعوای مرتبط با تقسیم مال مشاع را با توجه به شرایط ملک بررسی کند.
سهم مالکین در خرید ملک باید با سند، حدود اختیار و وضعیت ثبتی اشخاص سنجیده شود. خرید سهم مشاع ممکن است معتبر باشد، اما حقوق خریدار را به همان سهم محدود میکند. استفاده از قرارداد دقیق، استعلام رسمی و مشورت با وکیل یا کارشناس ثبتی، مهمترین راههای کاهش خطر معامله با چند مالک است.