آیا کارفرما میتواند بدون اجازه از تصویر یا اطلاعات کارت ملی شما استفاده کند؟ خیر؛ سوء استفاده از کارت ملی توسط کارفرما زمانی مطرح میشود که اطلاعات هویتی خارج از هدف قانونی و مورد توافق، مانند افتتاح حساب، ثبت شرکت، دریافت وام یا ایجاد تعهد مالی، به کار رود. صرف دریافت تصویر کارت ملی برای تشکیل پرونده استخدامی، بیمه یا امور اداری، بهتنهایی جرم محسوب نمیشود؛ اما استفاده خارج از این موارد میتواند مسئولیت کیفری، مدنی یا اداری ایجاد کند.
کارفرما باید هدف مشخص و متعارفی برای دریافت تصویر کارت ملی داشته باشد و آن را فقط در همان محدوده استفاده کند. نگهداری تصویر برای سوابق پرسنلی با استفاده از آن برای ثبت شرکت، گرفتن تسهیلات یا معرفی شخص به اشخاص ثالث تفاوت دارد. همچنین امضای برگه سفید، ارسال تصویر کارت ملی در پیامرسان یا تحویل اصل کارت، رضایت نامحدود برای هر نوع اقدام حقوقی ایجاد نمیکند. اگر کارفرما مدعی رضایت باشد، موضوع رضایت، حدود اختیار و نحوه استفاده اهمیت دارد.
اثبات ادعا به ارتباط میان کارفرما، اطلاعات هویتی و اقدام انجامشده نیاز دارد. مدارک زیر میتواند مفید باشد:
از حذف پیامها، تغییر فایلها یا انتشار عمومی تصویر مدارک خودداری کنید. اصل یا نسخه اولیه اطلاعات را حفظ کرده و در صورت امکان، موضوع را از طریق روش رسمی و قابل پیگیری ثبت کنید.
اگر استفاده از اطلاعات به کلاهبرداری، جعل، ایجاد تعهد مالی یا دسترسی غیرمجاز به دادهها مربوط باشد، میتوان موضوع را از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی و مرجع کیفری صالح پیگیری کرد. در موارد مرتبط با انتشار یا استفاده اینترنتی، مراجعه به پلیس فتا برای ثبت گزارش و حفظ ادله دیجیتال نیز میتواند مناسب باشد. اگر اختلاف اصلی درباره رابطه کاری، اخراج، دستمزد یا الزام کارفرما به تحویل مدارک باشد، اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی مرجع رسیدگی به بخش کارگری است؛ این مرجع جایگزین رسیدگی کیفری به جعل یا کلاهبرداری نیست.
مسئولیت کارفرما به نتیجه استفاده، میزان تقصیر، وجود زیان و امکان انتساب عمل بستگی دارد. در صورت ورود خسارت مالی یا لطمه به اعتبار، مطالبه جبران خسارت نیز ممکن است مطرح شود، ولی نتیجه آن به مدارک و رابطه سببیت وابسته است. فرد زیاندیده بهتر است ابتدا از نهادی که اطلاعات را پذیرفته، توقف اقدام، مسدودی حساب یا اصلاح سابقه را درخواست کند؛ سپس با تنظیم شکایت، همه وقایع را به ترتیب زمانی بیان نماید. در شکایت، بهجای عبارت کلی، دقیقاً مشخص کنید چه مدرکی، چه زمانی، برای چه کاری و توسط چه شخصی استفاده شده است.
فرض کنید کارفرما برای بیمه کردن کارمند، تصویر کارت ملی او را دریافت کند؛ اما چند ماه بعد همان تصویر برای ثبت یک قرارداد خرید اقساطی استفاده شود. در این وضعیت، سوء استفاده از کارت ملی توسط کارفرما صرفاً با ادعا ثابت نمیشود و باید قرارداد، سوابق ثبت، پیامهای مرتبط و ارتباط کارفرما با مرجع تنظیمکننده قرارداد بررسی شود. اگر امضای کارمند جعل شده باشد، موضوع جعل و استفاده از سند مجعول نیز قابل بررسی است؛ اما تشخیص نهایی با مرجع قضایی و بر اساس کارشناسی و سایر ادله خواهد بود.
برای پیشگیری، روی تصویر کارت ملی هدف و تاریخ تحویل را درج کنید، اصل مدرک را در اختیار دیگران نگذارید و از امضای اسناد ناقص پرهیز کنید. اگر سوء استفاده از کارت ملی توسط کارفرما رخ داده است، حفظ ادله، شناسایی نهاد استفادهکننده و انتخاب مرجع مناسب، مهمتر از طرح ادعای کلی است. پیش از امضای هر اقرارنامه یا توافق، بررسی حقوقی مستقل میتواند از ایجاد تعهدهای بعدی جلوگیری کند.