آیا با پرداخت یا معرفی بخشی از بدهی میتوان سفته را لغو کرد؟ پاسخ کوتاه این است که شرایط لغو سفته با معرفی بخشی از بدهی به توافق طلبکار، میزان پرداخت و نحوه تنظیم مدرک بستگی دارد و صرف اعلام پرداخت بخشی از مبلغ، سفته را خودبهخود بیاعتبار نمیکند. برای جلوگیری از مطالبه دوباره، باید میزان بدهی باقیمانده، اثر پرداخت بر سفته و تعهدات طرفین بهصورت روشن و قابل اثبات ثبت شود.
اصولاً خیر. سفته یک سند تعهدآور است و درج مبلغی از بدهی یا پرداخت قسمتی از آن، بهتنهایی باعث سقوط کل تعهد نمیشود. اگر سفته بابت بدهی واقعی صادر شده باشد، پرداخت بخشی از بدهی معمولاً فقط به همان میزان از تعهد مالی کم میکند؛ مگر اینکه طلبکار صریحاً با تسویه کامل یا بخشش باقیمانده موافقت کرده باشد.
همچنین باید میان «کاهش بدهی» و «لغو سفته» تفاوت گذاشت. ممکن است طلبکار بخشی از وجه را دریافت کند، اما سفته را تا زمان تسویه نهایی نزد خود نگه دارد. در این حالت، بدهکار باید رسیدی بگیرد که در آن مبلغ پرداختشده، مبلغ باقیمانده و وضعیت سفته مشخص باشد.
در عمل، نوشتهای که رابطه میان پرداخت و سفته را نشان دهد، اهمیت زیادی دارد. شرایط لغو سفته با معرفی بخشی از بدهی زمانی قابل اتکاتر است که مدارک زیر وجود داشته باشد:
رسید بانکی نیز مفید است، اما اگر در شرح پرداخت به شماره سفته یا علت پرداخت اشاره نشده باشد، ممکن است درباره ارتباط آن با تعهد اختلاف ایجاد شود. پیامها، قرارداد پایه، فاکتور و اقرار کتبی نیز میتوانند در کنار سایر دلایل بررسی شوند.
توافق بهتر است با عنوانی روشن تنظیم شود و مشخص کند سفته بابت چه رابطهای صادر شده است. در متن باید نوشته شود که مبلغ مشخصی پرداخت شده، این مبلغ از بدهی کسر میشود و سفته تا چه زمانی و با چه اثری نزد طلبکار میماند. اگر هدف، پایان کامل تعهد است، عبارتهایی مانند «تسویه کامل»، «اسقاط هرگونه ادعا» و «تحویل اصل سفته» باید فقط زمانی به کار رود که واقعاً مورد توافق باشد.
اگر طلبکار سفته را تحویل نمیدهد، میتوان از او رسیدی گرفت که شماره سفته، مبلغ پرداختی و تعهد وی به استرداد یا ابطال سند پس از تسویه را مشخص کند. نوشتن عبارت مبهمی مانند «مبلغ دریافت شد» ممکن است برای اثبات لغو یا کاهش مسئولیت کافی نباشد.
فرض کنید علی بابت خرید کالا، سفتهای به مبلغ پانصد میلیون تومان به فروشنده داده و سپس دویست میلیون تومان از بدهی را از طریق انتقال بانکی پرداخت کرده است. در رسید، شماره سفته و عبارت «دویست میلیون تومان بابت بخشی از بدهی موضوع سفته دریافت شد و مانده بدهی سیصد میلیون تومان است» درج میشود. در چنین وضعی، شرایط لغو سفته با معرفی بخشی از بدهی به معنای بیاعتباری کامل سند نیست؛ بلکه پرداخت انجامشده باید در محاسبه مبلغ قابل مطالبه لحاظ شود. اگر فروشنده بعداً کل پانصد میلیون تومان را مطالبه کند، علی میتواند با رسید، تراکنش بانکی و قرارداد خرید از پرداخت بخشی از بدهی دفاع کند؛ البته نتیجه نهایی به اصالت و محتوای مدارک وابسته است.
ابتدا باید اظهارنامه یا درخواست کتبی برای تعیین تکلیف سفته، اعلام مبلغ واقعی بدهی و استرداد سند ارسال شود. در صورت وجود ادعای مطالبه بیش از بدهی، مدارک پرداخت و توافق باید منظم ارائه شود. اگر سفته بابت ضمانت یا حسن انجام تعهد صادر شده باشد، اثبات انجام تعهد اصلی نیز اهمیت پیدا میکند و صرف پرداخت بخشی از مبلغ، بهتنهایی کافی نیست.
شرایط لغو سفته با معرفی بخشی از بدهی بر پایه توافق روشن و دلیل قابل اثبات شکل میگیرد. پرداخت جزئی معمولاً فقط از مبلغ بدهی کم میکند و سفته را بهطور کامل باطل نمیسازد. بهترین اقدام، تنظیم رسید دقیق، تعیین مانده بدهی، مشخصکردن وضعیت اصل سفته و دریافت اقرار کتبی از طلبکار است.