آیا برای ناتوانی از پرداخت مهریه، معرفی شاهد ضروری است؟ پاسخ این است که شهود برای اعسار از مهریه در بیشتر پروندهها نقش مهمی دارند، بهویژه زمانی که خواهان اعسار میخواهد ناتوانی مالی خود را با شهادت اشخاص مطلع ثابت کند. معمولاً معرفی دستکم دو شاهد همراه با شهادتنامه کتبی لازم است؛ بااینحال، تصمیم نهایی دادگاه به مدارک مالی، وضعیت شغلی، داراییها و دفاعیات زوجه نیز بستگی دارد.
بر اساس مقررات مربوط به اعسار و نحوه اجرای محکومیتهای مالی، شاهد باید از وضعیت زندگی، درآمد، اموال و توان پرداخت مدعی اعسار اطلاع واقعی داشته باشد. صرف آشنایی سطحی یا نسبت خانوادگی، دلیل کافی برای پذیرش شهادت نیست. شاهد باید بتواند توضیح دهد از چه زمانی و از چه طریقی با وضعیت مالی شخص آشنا شده است.
شهادتنامه باید دقیق، روشن و متناسب با واقعیت باشد. در آن معمولاً مشخصات شاهد، مدت و نحوه آشنایی با زوج، شغل و درآمد او، هزینههای زندگی، نداشتن مال قابل دسترس و علت ناتوانی از پرداخت یکجای مهریه بیان میشود. عبارتهای کلی مانند «او هیچ مالی ندارد» بدون توضیح درباره منشأ اطلاع، ممکن است اثر کافی نداشته باشد.
مدعی اعسار همچنین باید فهرست کامل اموال، حسابها، مطالبات و نقلوانتقالهای مالی خود را ارائه کند. پنهان کردن مال یا اعلام خلاف واقع میتواند موجب رد دعوا و ایجاد مسئولیت قانونی شود. بنابراین، شهود برای اعسار از مهریه نباید مطالبی را صرفاً برای کمک به دوست یا خویشاوند خود بیان کنند.
خویشاوند بودن بهخودیخود مانع شهادت نیست، اما دادگاه میزان بیطرفی و اعتبار اظهارات او را بررسی میکند. شاهدی که با زوج زندگی میکند یا از منافع مستقیم پرونده برخوردار است، ممکن است با دقت بیشتری ارزیابی شود. بهتر است شاهد علاوه بر نداشتن نفع شخصی، اطلاعات خود را از معاشرت مستمر، همکاری شغلی یا اطلاع مستقیم از زندگی مالی زوج به دست آورده باشد.
فرض کنید علی به پرداخت مهریه محکوم شده و دادخواست اعسار ارائه میکند. او دو همکار خود را بهعنوان شاهد معرفی میکند. یکی از شاهدان توضیح میدهد علی کارگر روزمزد است، درآمد ثابتی ندارد و از مدت طولانی اجارهنشین است. شاهد دیگر نیز اطلاعات مشابهی ارائه میدهد، اما زوجه سندی درباره مالکیت یک خودرو و دریافت درآمد جانبی علی ارائه میکند. در این وضعیت، شهود برای اعسار از مهریه فقط بخشی از دلایل هستند و دادگاه باید درباره ارزش خودرو، درآمد واقعی و امکان پرداخت اقساط تحقیق کند؛ نتیجه پرونده صرفاً با حضور شاهد قطعی نمیشود.
زوجه میتواند به شهادت اعتراض کند و از دادگاه بخواهد وضعیت مالی زوج، حسابها، املاک یا نقلوانتقالهای مشکوک را بررسی کند. در نهایت، شهود برای اعسار از مهریه زمانی مؤثر خواهند بود که گفتههای آنان با سایر مدارک پرونده هماهنگ و قابل اعتماد باشد.
شاهد مناسب باید مطلع، دقیق و فاقد نفع شخصی باشد. شهادتنامه ناقص، اظهارات متناقض یا پنهان کردن دارایی میتواند به زیان مدعی اعسار تمام شود. همچنین پذیرش اعسار یا تعیین اقساط، وابسته به مجموع دلایل و تشخیص دادگاه است، نه صرفاً تعداد شاهدان.