آیا فروشنده کالا یا ملک را مطابق توافق تحویل نداده یا از انجام تعهد خودداری کرده است؟ در این وضعیت، شکایت از طرف خریدار میتواند به شکل دادخواست حقوقی، شکایت کیفری یا پیگیری از مراجع تخصصی انجام شود؛ انتخاب مسیر مناسب به نوع معامله، مفاد قرارداد و مدارک موجود بستگی دارد. صرف نارضایتی برای موفقیت کافی نیست و خریدار باید تخلف، ورود ضرر و ارتباط آن با رفتار فروشنده را تا حد امکان اثبات کند.
اگر کالا معیوب، ناقص، متفاوت با نمونه یا فاقد اوصاف توافقشده باشد، خریدار میتواند حسب مورد الزام فروشنده به انجام تعهد، تعویض کالا، فسخ معامله یا مطالبه خسارت را درخواست کند. در معاملات ملکی نیز تأخیر در تحویل، وجود مانع قانونی، عدم پرداخت بدهیهای مورد تعهد یا امتناع از حضور برای تنظیم سند میتواند مبنای دعوا قرار گیرد.
باید میان خیار عیب، فسخ قرارداد، مطالبه خسارت و الزام به ایفای تعهد تفاوت گذاشت. هرکدام شرایط و آثار جداگانهای دارند و درج عباراتی مانند «کالا پس گرفته نمیشود» نیز همیشه مانع استناد به حقوق قانونی خریدار نیست؛ اعتبار چنین شرطی به موضوع قرارداد و قوانین آمره بستگی دارد.
مدارک باید رابطه قراردادی و تخلف فروشنده را نشان دهند. مهمترین مستندات عبارتاند از:
در شکایت از طرف خریدار، فاکتور بهتنهایی همیشه اثباتکننده همه ادعاها نیست؛ برای نمونه، اگر عیب پس از تحویل ایجاد شده باشد، تشخیص زمان ایجاد عیب اهمیت زیادی دارد و ممکن است کارشناسی ضرورت پیدا کند.
ابتدا باید قرارداد و هدف خریدار بررسی شود: دریافت کالا، تعمیر یا تعویض، فسخ، استرداد وجه یا مطالبه خسارت. سپس ارسال اظهارنامه میتواند مطالبه رسمی و تاریخ پیگیری را مشخص کند. پس از آن، دادخواست حقوقی از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت میشود و مرجع صالح بر اساس موضوع دعوا و محل اقامت طرفین یا محل انجام تعهد تعیین خواهد شد.
اگر رفتار فروشنده واجد وصف مجرمانه، مانند فریب عمدی، فروش مال دیگری یا دریافت وجه بدون قصد انجام معامله باشد، موضوع ممکن است علاوه بر دعوای حقوقی، نیازمند شکواییه کیفری نیز باشد. صرف انجام نشدن تعهد، بدون وجود عناصر جرم، معمولاً بهتنهایی برای شکایت کیفری کافی نیست.
فرض کنید سارا خودرویی را با اعلام فروشنده مبنی بر بیتصادف بودن خریداری میکند، اما پس از معامله، کارشناس آثار تصادف سنگین و تعمیر اساسی شاسی را گزارش میدهد. سارا میتواند با ارائه قرارداد، آگهی، پیامهای فروشنده و نظریه کارشناسی، شکایت از طرف خریدار را بر مبنای تدلیس یا عیب مطرح کند. بااینحال، نتیجه پرونده به اثبات اطلاع یا مسئولیت فروشنده، زمان اطلاع خریدار از عیب و اقدام قانونی مناسب بستگی دارد.
خواسته را دقیق بنویسید و از طرح همزمان درخواستهای ناسازگار بدون توضیح حقوقی پرهیز کنید. اصل مدارک را نگه دارید، پیامها را حذف نکنید و پیش از تعمیر یا تغییر کالا، امکان بازدید کارشناس را فراهم کنید. همچنین مهلتهای قانونی برخی حقوق، از جمله واکنش به عیب یا اعمال فسخ، ممکن است با توجه به نوع معامله و وضعیت اطلاع خریدار متفاوت باشد؛ بنابراین تأخیر در اقدام میتواند موقعیت اثباتی و حقوقی را تضعیف کند.
شکایت از طرف خریدار زمانی نتیجه بهتری دارد که قرارداد، تخلف، خسارت و خواسته نهایی از ابتدا روشن باشد. پیش از ثبت اقدام، تشخیص تفاوت دعوای حقوقی و شکایت کیفری، جمعآوری دلیل و تعیین مرجع صالح اهمیت اساسی دارد.