آیا برای آزادی فردی که به علت نپرداختن نفقه زندانی شده، باید شکایت تازهای مطرح کرد؟ پاسخ این است که شکایت بابت آزادی زندانی نفقه معمولاً عنوان دقیق اقدام حقوقی نیست؛ آزادی زندانی غالباً از طریق پرداخت بدهی، جلب رضایت محکومله، پذیرش اعسار و تقسیط، یا ارائه تأمین مناسب از مرجع اجرای حکم پیگیری میشود. طرح شکایت جدید بهتنهایی موجب آزادی نخواهد شد.
اگر محکومیت مالی نفقه قطعی شده و اجراییه صادر باشد، محکومعلیه میتواند مبلغ محکومبه و هزینههای قانونی را بپردازد و رسید آن را به اجرای احکام ارائه کند. در صورت ناتوانی واقعی از پرداخت یکجای بدهی، راهکار مهم، تقدیم دادخواست اعسار از پرداخت محکومبه و درخواست تقسیط است. دادگاه با بررسی وضعیت مالی، شهادت شهود، تحقیقات لازم و توان پرداخت، درباره پذیرش یا رد اعسار تصمیم میگیرد.
راه دیگر، توافق با زن برای دریافت بخشی از مبلغ، تعیین اقساط، گذشت یا اعلام رضایت است. رضایت باید بهصورت روشن و قابل استناد در مرجع قضایی یا اجرای احکام ثبت شود. همچنین در برخی پروندهها، ارائه تأمین یا معرفی مال قابل توقیف میتواند در تصمیم مرجع اجرا مؤثر باشد؛ اما پذیرش آن قطعی و خودکار نیست.
در دادخواست اعسار، اعلام ناقص یا خلاف واقع درباره داراییها میتواند موجب رد درخواست و ایجاد مسئولیت شود. صرف ادعای بیکاری یا نداشتن پول، بدون ارائه دلیل قابل بررسی، معمولاً برای اثبات اعسار کافی نیست. وضعیت مالی فعلی، میزان بدهی، درآمد، دارایی و هزینههای ضروری باید با هم ارزیابی شوند.
نفقه ممکن است از مسیر حقوقی، برای مطالبه مبالغ گذشته یا تعیین نفقه جاری، پیگیری شود. در مقابل، ترک انفاق در صورت وجود شرایط قانونی، استطاعت مالی و احراز عمد، میتواند موضوع پرونده کیفری باشد. بنابراین آزادی از بابت بدهی یا رضایت در پرونده مالی، لزوماً همه آثار پرونده کیفری را از بین نمیبرد. همچنین پرداخت نفقه آینده باید جداگانه و منظم انجام شود؛ زیرا آزادی درباره بدهی گذشته، مجوز خودداری از پرداختهای بعدی نیست.
فرض کنید «م» بابت نفقه معوقه محکوم و به علت نپرداختن مبلغ، در اجرای حکم بازداشت شده است. او توان پرداخت کامل بدهی را ندارد، اما فهرست داراییها و دو شاهد معتبر برای اعسار ارائه میکند. همزمان با همسرش درباره پرداخت بخشی از بدهی و تقسیط باقیمانده توافق میشود. در این وضعیت، شکایت بابت آزادی زندانی نفقه بهتنهایی نتیجهساز نیست؛ بلکه ثبت رضایت یا توافق، رسیدگی به اعسار و صدور تصمیم مرجع اجرا میتواند زمینه آزادی را فراهم کند. نتیجه نهایی به اعتبار مدارک و تصمیم دادگاه بستگی دارد.
ابتدا باید مشخص شود بازداشت بر مبنای کدام دادنامه و چه میزان بدهی انجام شده است. سپس درخواست مناسب، مانند اعلام پرداخت، ثبت رضایت یا دادخواست اعسار، از طریق دفتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت و به شعبه اجرای احکام ارائه میشود. پس از آن، پیگیری ابلاغها، تکمیل مدارک و حضور در جلسه رسیدگی اهمیت دارد. شکایت بابت آزادی زندانی نفقه اگر بدون تشخیص مسیر درست ثبت شود، ممکن است فقط زمان و هزینه ایجاد کند.
برای آزادی زندانی نفقه باید میان پرداخت بدهی، رضایت، اعسار و پرونده کیفری تفاوت گذاشت. اقدام مؤثر، بررسی دقیق پرونده و انتخاب درخواست متناسب با وضعیت مالی و مرحله اجرای حکم است. پیش از امضای توافق یا ارائه اطلاعات مالی، مفاد آن و آثار قانونیاش را با دقت بررسی کنید؛ زیرا شکایت بابت آزادی زندانی نفقه عنوانی عمومی است و آزادی واقعی از تصمیم مرجع صالح و تکمیل تشریفات قانونی ناشی میشود.