آیا فروشنده پس از معامله اعلام کرده است که دیگر ثمن را مطالبه نمیکند، اما اکنون برخلاف آن از خریدار وجه میخواهد؟ در این وضعیت، شکایت بابت ابراء ثمن معامله معمولاً در قالب دعوای حقوقی و با هدف اثبات سقوط تعهد پرداخت مطرح میشود؛ مگر اینکه موضوع با جعل، کلاهبرداری یا استفاده از سند مجعول همراه باشد که در آن صورت، بررسی مسیر کیفری نیز ممکن است.
ابراء، صرفنظر کردن طلبکار از حق خود نسبت به یک دین موجود است. بنابراین اگر فروشنده واقعاً طلب ناشی از ثمن را ببخشد، تعهد خریدار تا میزان ابراءشده از بین میرود و فروشنده نمیتواند همان مبلغ را دوباره مطالبه کند. ابراء با پرداخت ثمن، تهاتر، صلح یا فسخ معامله تفاوت دارد؛ در پرداخت، دین اجرا میشود، اما در ابراء، طلب بدون دریافت وجه ساقط میگردد.
ابراء باید از سوی طلبکار یا نماینده دارای اختیار او انجام شود و موضوع آن، دینی مشخص یا دستکم قابل تعیین باشد. صرف گفتن جملاتی مانند «بعداً حساب میکنیم» یا «فعلاً ادعایی ندارم» همیشه به معنای ابراء قطعی نیست و قاضی با توجه به متن، اوضاع معامله و قصد واقعی طرفین تصمیم میگیرد.
در شکایت بابت ابراء ثمن معامله، خواهان باید ادعای خود را با دلایل قابل پذیرش اثبات کند. مهمترین مدارک عبارتاند از:
پیامک یا گفتوگوی مجازی بهتنهایی الزاماً نتیجه قطعی ایجاد نمیکند؛ اصالت، انتساب، محتوای کامل و امکان استناد قضایی آن بررسی خواهد شد. همچنین اگر سندی ارائه شود که امضای فروشنده را ندارد، اثبات انتساب آن اهمیت اساسی دارد.
عنوان دقیق اقدام به ماهیت اختلاف بستگی دارد. اگر بحث فقط این است که فروشنده ثمن را ابراء کرده یا نه، مسیر معمول، طرح دعوای حقوقی برای اثبات ابراء، اعلام سقوط تعهد یا دفاع در برابر مطالبه ثمن است. اگر فروشنده دادخواست مطالبه وجه داده باشد، خریدار میتواند ابراء را بهعنوان دفاع و با ارائه دلایل مطرح کند. در صورت ادعای جعل یا فریب عمدی، شکایت کیفری جداگانه ممکن است قابل بررسی باشد؛ اما صرف اختلاف درباره تفسیر یک نوشته، جرم محسوب نمیشود.
فرض کنید سارا یک واحد تجاری را به مبلغ مشخصی به مهدی میفروشد. پس از پرداخت بخشی از ثمن، سارا در یک نوشته امضاشده اعلام میکند که «باقیمانده مبلغ بابت ثمن معامله دریافت و ابراء شد». اگر بعداً سارا برای همان مبلغ دادخواست مطالبه وجه بدهد، مهدی میتواند با استناد به این نوشته، شکایت بابت ابراء ثمن معامله را در قالب دعوای مناسب یا دفاع در پرونده موجود پیگیری کند. نتیجه پرونده به اصالت سند، اختیار امضاکننده و تناسب متن با بدهی بستگی دارد.
ابتدا قرارداد و همه اسناد مرتبط را مرتب کنید، سپس مبلغ دقیق دین و حدود ابراء را مشخص نمایید. پس از ثبتنام در سامانه خدمات قضایی، دادخواست باید با عنوان و خواسته متناسب ثبت و به مرجع صالح ارسال شود. در شکایت بابت ابراء ثمن معامله، انتخاب نادرست خواسته، ارائه تصویر ناقص سند یا بیتوجهی به دعوای مطالبه وجه طرف مقابل میتواند دفاع را دشوار کند. ابراء بخشی از ثمن نیز باید دقیقاً از ابراء کامل تفکیک شود.
ابراء ثمن، در صورت اثبات قصد و صدور آن از سوی طلبکار، میتواند تعهد پرداخت را از بین ببرد؛ اما ادعا بهتنهایی کافی نیست. متن سند، زمان تنظیم، میزان بدهی، اصالت امضا و سایر قرائن باید بررسی شود. پیش از اقدام، اسناد را بهصورت تخصصی تحلیل کنید تا میان دعوای اثبات ابراء، دفاع در برابر مطالبه وجه و شکایت کیفری، مسیر درست انتخاب شود.