آیا فروشنده معامله را انکار میکند و برای اثبات خرید خود مدرک رسمی ندارید؟ شکایت بابت اثبات وقوع بیع راهکاری حقوقی برای اثبات توافق فروشنده و خریدار، موضوع معامله و عوض آن است؛ البته موفقیت آن به اسناد، اقرار، شهادت و سایر قرائن موجود بستگی دارد. این دعوا با الزام به تنظیم سند رسمی تفاوت دارد و ممکن است پس از اثبات معامله، طرح دعوای دیگری برای انتقال رسمی ملک یا تحویل مال نیز لازم شود.
بیع زمانی شکل میگیرد که طرفین درباره مال مورد معامله و عوض آن توافق کنند و قصد انتقال وجود داشته باشد. قرارداد فروش میتواند در مواردی به صورت کتبی یا شفاهی منعقد شود، اما اثبات معامله شفاهی معمولاً دشوارتر است. در اموال غیرمنقول، وضعیت ثبتی ملک، سابقه نقلوانتقال، تصرف خریدار و مقررات مربوط به ثبت نیز اهمیت ویژه دارد.
خواهان باید نشان دهد که رابطه قراردادی مورد ادعا واقعاً ایجاد شده است؛ صرف پرداخت وجه یا حضور در ملک همیشه به تنهایی برای اثبات بیع کافی نیست، اما میتواند در کنار سایر قرائن، نظر دادگاه را تقویت کند. دادگاه پس از بررسی مجموع دلایل و دفاعیات، درباره وقوع یا عدم وقوع معامله تصمیم میگیرد.
در صورت انکار یا تردید نسبت به امضا، ممکن است ارجاع موضوع به کارشناسی خط و امضا ضرورت پیدا کند. همچنین دادگاه میتواند برای بررسی اسناد، حسابها، سوابق ثبتی یا اوضاع محل، تحقیقات و کارشناسی انجام دهد. بهتر است اصل مدارک نگهداری و تصویر خوانای آنها هنگام ثبت دادخواست ارائه شود.
دادخواست از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت میشود و باید در آن، مشخصات طرفین، موضوع معامله، خواسته، دلایل و شرح دقیق ماجرا درج شود. اگر موضوع دعوا ملک باشد، معمولاً دادگاه محل وقوع ملک صلاحیت رسیدگی به دعاوی مرتبط با آن را دارد؛ در سایر معاملات، قواعد صلاحیت بر اساس نوع دعوا و محل اقامت خوانده بررسی میشود.
خواهان باید خواسته خود را با دقت انتخاب کند. ممکن است علاوه بر اثبات بیع، درخواستهایی مانند الزام به تنظیم سند رسمی، تحویل مال، مطالبه ثمن یا خسارت نیز مطرح شود؛ اما هر خواسته، شرایط و دلایل خاص خود را دارد. ثبت صرفاً خواسته اثبات معامله، الزاماً موجب انتقال رسمی ملک نمیشود.
فرض کنید سارا یک واحد مسکونی را با قرارداد عادی از امیر خریداری کرده، بخش زیادی از ثمن را از طریق بانک پرداخته و ملک نیز به تصرف او تحویل شده است. پس از افزایش قیمت، امیر امضای قرارداد را انکار میکند. سارا میتواند با طرح شکایت بابت اثبات وقوع بیع، قرارداد، رسیدهای بانکی، مدارک تحویل و شهادت شهود را ارائه کند. نتیجه پرونده قطعی نیست و به اصالت قرارداد، ارتباط پرداختها با معامله و ارزیابی دادگاه از مجموعه دلایل بستگی دارد.
توصیف نادرست خواسته، معرفی نکردن همه اشخاص ذینفع، بیتوجهی به وضعیت ثبتی ملک، ارائه تصویر ناخوانا یا استناد به پیامهایی بدون امکان احراز فرستنده از اشتباهات رایج است. همچنین نباید میان «اثبات وقوع بیع» و «اثبات مالکیت رسمی» یکسانسازی کرد؛ هر یک آثار و الزامات جداگانهای دارد. بررسی اسناد توسط وکیل یا مشاور حقوقی پیش از ثبت دادخواست میتواند از طرح دعوای ناقص و هزینههای اضافی جلوگیری کند.