آیا مستأجر اجارهبها را پرداخت نکرده و بابت آن چک داده است؟ در این وضعیت، شکایت بابت اجاره و چک میتواند همزمان یا بهصورت جداگانه از مسیر حقوقی، ثبتی و در شرایط خاص کیفری پیگیری شود؛ اما انتخاب مسیر درست به متن قرارداد، سررسید چک، گواهی عدم پرداخت و نحوه مطالبه موجر بستگی دارد.
اجارهبها معمولاً از طریق دادخواست مطالبه وجه یا مطالبه اجور معوقه پیگیری میشود. اگر چک بابت همین بدهی صادر شده باشد، دارنده میتواند وجه چک را نیز مطالبه کند؛ بااینحال، دریافت دو بار یک دین ممکن نیست و مبالغ وصولشده باید در محاسبه نهایی لحاظ شود. در برخی موارد، چک واجد شرایط اقدام از طریق اجرای ثبت است و در موارد دیگر، طرح دعوا در دادگاه مناسبتر خواهد بود.
شکایت کیفری چک فقط زمانی قابل بررسی است که چک از نظر قانونی مشمول حمایت کیفری باشد؛ برای نمونه، چک تضمینی، مشروط یا وعدهدار ممکن است شرایط متفاوتی داشته باشد. همچنین دارنده باید مهلتهای قانونی مربوط به ارائه چک و طرح شکایت کیفری را رعایت کند. بنابراین، صرف برگشت خوردن چک بهتنهایی نتیجه کیفری را تضمین نمیکند.
مدارک باید رابطه استیجاری، میزان بدهی و ارتباط چک با اجارهبها را نشان دهند. مهمترین اسناد عبارتاند از:
اگر قرارداد عادی باشد، اصل سند و مدارک هویتی طرفین اهمیت بیشتری پیدا میکند. در صورت انکار امضا یا ادعای پرداخت، دادگاه ممکن است بررسی کارشناسی، شهادت یا اسناد بانکی را نیز ارزیابی کند.
این خواستهها از نظر حقوقی یکسان نیستند. مطالبه اجارهبها برای دریافت دین است، تخلیه برای پایان دادن به تصرف مستأجر و خسارت، وابسته به قرارداد و اثبات ورود زیان است. اگر مدت اجاره تمام شده باشد یا قرارداد شرایط فسخ داشته باشد، امکان درخواست تخلیه بررسی میشود؛ اما وجود چک برگشتی بهتنهایی همیشه دلیل مستقل برای تخلیه فوری نیست.
در دعوای شکایت بابت اجاره و چک باید خواستهها، مبالغ و مبنای هرکدام روشن نوشته شود. مطالبه وجه چک، اجور معوقه و خسارت تأخیر تأدیه ممکن است به اسناد و محاسبات متفاوتی نیاز داشته باشد و تنظیم نادرست دادخواست میتواند روند رسیدگی را طولانی کند.
فرض کنید موجر، ملکی را برای یک سال اجاره داده و مستأجر سه ماه اجاره را نپرداخته و چکی بابت مجموع بدهی صادر کرده است. پس از برگشت چک، موجر میتواند با ارائه قرارداد، چک و گواهی عدم پرداخت، اصل مبلغ را مطالبه کند. اگر قرارداد برای تأخیر وجه التزام تعیین کرده باشد، مطالبه آن نیز قابل بررسی است؛ ولی دادگاه تنها مبالغی را میپذیرد که مبنای قراردادی یا قانونی و دلیل کافی داشته باشند. در این مثال، شکایت بابت اجاره و چک نباید به مطالبه مضاعف یک مبلغ منتهی شود.
اقدام معمول با ثبت درخواست از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی آغاز میشود. پس از تعیین خواسته و مرجع صالح، مدارک بارگذاری و هزینه دادرسی مربوط پرداخت میشود. صلاحیت مرجع میتواند به محل اقامت خوانده، محل انجام تعهد، محل وقوع ملک و مبلغ خواسته وابسته باشد. برای چک، امکان بررسی اجرای ثبت نیز وجود دارد؛ مشروط بر اینکه سند و شرایط آن قابلیت اجرا داشته باشد.
پیش از اقدام، بهتر است وضعیت توقیف اموال، نشانی واقعی مستأجر، شرط داوری، تضمینی یا امانی بودن چک و زمان دقیق سررسید بررسی شود. در نهایت، شکایت بابت اجاره و چک زمانی نتیجه مناسبتری دارد که خواستهها تفکیک، دلایل مرتب و از طرح ادعاهای بدون سند خودداری شود.
برای وصول اجارهبهای معوق و چک برگشتی، ابتدا قرارداد و ماهیت چک را بررسی کنید، سپس میان دعوای حقوقی، اجرای ثبت و شکایت کیفری انتخاب کنید. نتیجه پرونده به مدارک، دفاع مستأجر، شرایط چک و نحوه تنظیم خواستهها وابسته است؛ بنابراین پیش از ثبت اقدام، محاسبه بدهی و اسناد خود را دقیق آماده کنید.