آیا شخص دیگری برای ملکی که متعلق به شماست سند مالکیت گرفته است؟ در این وضعیت، شکایت بابت اخذ سند مالکیت معمولاً با طرح دعوای حقوقی برای ابطال سند، ابطال معامله یا اصلاح سابقه ثبتی پیگیری میشود و اگر جعل، تبانی یا فریب رخ داده باشد، شکایت کیفری نیز قابل بررسی است. نتیجه پرونده به نوع سند، سوابق ثبتی و مدارکی مانند مبایعهنامه، رأی دادگاه، گواهی انحصار وراثت و دلایل تصرف بستگی دارد.
صرف ادعای مالکیت، برای بیاعتبار کردن سند رسمی کافی نیست؛ زیرا سند مالکیت تا زمانی که از طریق مرجع صالح بیاعتبار نشده، معتبر فرض میشود. اعتراض زمانی شانس بیشتری دارد که سند بر پایه معامله فضولی، وکالتنامه منقضی یا جعلی، انحصار وراثت نادرست، تصرف بدون مجوز، اشتباه ثبتی یا انتقال مال غیر صادر شده باشد.
اگر فرایند ثبت هنوز تکمیل نشده باشد، ممکن است اعتراض به عملیات ثبتی یا اعتراض به ثبت ملک در اداره ثبت مطرح شود. اما پس از صدور سند، معمولاً باید دعوای متناسب مانند ابطال سند مالکیت یا ابطال سند رسمی انتقال در دادگاه مطرح شود. مهلت و روش اعتراض به مرحله ثبتی و نوع آگهی بستگی دارد و نباید بدون بررسی پرونده، یک مهلت ثابت برای همه موارد در نظر گرفت.
خواهان باید رابطه حقوقی خود با ملک و ایراد وارد بر سند طرف مقابل را اثبات کند. مدارک زیر میتواند مؤثر باشد:
در صورت ادعای جعل، اصل سند و نمونه امضا یا اثرانگشت برای کارشناسی اهمیت دارد. همچنین باید مشخص شود سند مورد اعتراض دقیقاً به نام چه شخصی و بر اساس کدام معامله یا سابقه ثبتی صادر شده است.
دعوی مربوط به مالکیت و ابطال سند ملک، اصولاً در دادگاه عمومی حقوقی محل وقوع ملک مطرح میشود. در متن دادخواست باید خواستهها دقیق نوشته شود؛ برای نمونه، ابطال سند مالکیت، ابطال معامله منتهی به صدور سند، ابطال سند رسمی انتقال یا اصلاح حدود ثبتی. طرح خواسته نادرست ممکن است باعث رد دعوا یا طولانی شدن رسیدگی شود.
مراحل معمول عبارت است از:
اگر رفتار طرف مقابل واجد وصف کیفری باشد، شکایت بابت اخذ سند مالکیت میتواند همزمان یا جداگانه در دادسرا مطرح شود؛ با این حال، رسیدگی کیفری همیشه جایگزین دعوای حقوقی ابطال سند نیست.
فرض کنید «مریم» مالک یک زمین را از پدرش به ارث برده، اما یکی از وراث با ارائه وکالتنامهای که پیش از آن باطل شده بود، ملک را منتقل و سند جدید دریافت کرده است. مریم میتواند با ارائه گواهی انحصار وراثت، مدارک ابطال وکالتنامه و سوابق ثبتی، شکایت بابت اخذ سند مالکیت را در قالب دعوای ابطال معامله و سند مطرح کند. اگر کارشناسی و استعلامها ادعای او را تأیید کنند، امکان صدور حکم به بیاعتباری سند وجود دارد؛ البته نتیجه قطعی به ارزیابی دادگاه از همه دلایل وابسته است.
برای شکایت بابت اخذ سند مالکیت ابتدا باید مشخص شود سند چگونه صادر شده و ایراد، ثبتی، قراردادی یا کیفری است. اقدام سریع برای دریافت سوابق ثبتی، انتخاب خواسته صحیح و طرف دعوای درست اهمیت زیادی دارد. پیش از ثبت دادخواست، بررسی اسناد توسط وکیل یا کارشناس ثبتی میتواند از طرح دعوای ناقص و تحمیل هزینههای اضافی جلوگیری کند.