اگر سهمالارث فرد محجور پرداخت یا پنهان شده باشد، چه اقدامی باید انجام داد؟ پاسخ این است که شکایت بابت ارث فرد محجور از طریق نماینده قانونی او، مانند ولی قهری یا قیم، در مرجع قضایی صالح مطرح میشود و بسته به موضوع، میتواند شامل مطالبه سهمالارث، افراز و تقسیم ترکه، ابطال معامله یا مطالبه خسارت باشد. محجور شخصی است که به دلیل صغر، جنون یا سفه، توانایی کامل قانونی برای اداره امور مالی خود را ندارد؛ بنابراین طرح دعوا باید با رعایت مصلحت او انجام شود.
کودک نابالغ معمولاً از طریق پدر یا جد پدری، به عنوان ولی قهری، پیگیری میشود. در صورت نبودن ولی قهری یا وجود مانع قانونی، قیم منصوب دادگاه میتواند اقدام کند. قیم باید در چارچوب اختیارات قانونی خود رفتار کند و در مواردی که تعارض منافع میان او و محجور وجود دارد، ادامه نمایندگی او ممکن است با ایراد روبهرو شود و تعیین امین یا نماینده مناسب ضرورت پیدا کند.
اگر ولی قهری خود یکی از ورثه باشد، صرف این موضوع همیشه به معنای فقدان اختیار نیست؛ اما هرجا منافع او با منافع محجور تعارض داشته باشد، باید موضوع از مسیر قانونی و با نظارت مرجع صالح پیگیری شود. محجور نیز اصولاً شخصاً طرف مؤثر دعوای مالی قرار نمیگیرد و ثبت دادخواست بدون معرفی نماینده قانونی ممکن است باعث اخطار رفع نقص یا رد اقدام شود.
گواهی انحصار وراثت، سهم هر وارث را در حدود اطلاعات موجود مشخص میکند، اما بهتنهایی ثابت نمیکند که همه اموال متوفی شناسایی شدهاند. برای همین، استعلام ثبتی، بررسی حسابها و ارائه قرائن درباره اموال پنهانشده اهمیت دارد. در دعوای شکایت بابت ارث فرد محجور، ادعا باید از دلیل مربوط به مالکیت یا تصرف جدا شود؛ صرف ادعای محروم شدن، بدون سند یا قرینه قابل بررسی، الزاماً به صدور حکم منتهی نمیشود.
ابتدا باید وضعیت ترکه و ورثه روشن و در صورت امکان اظهارنامه یا مطالبه رسمی برای سایر اشخاص ارسال شود. سپس دادخواست مناسب، مانند مطالبه سهمالارث، تقسیم ترکه، افراز، تحویل مال یا ابطال معامله، از طریق دفتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت میشود. مرجع صالح به نوع دعوا و ماهیت مال بستگی دارد؛ دعاوی مربوط به اموال غیرمنقول معمولاً با توجه به محل وقوع ملک بررسی میشوند و دعاوی دیگر ممکن است تابع اقامتگاه خوانده یا قواعد خاص امور ترکه باشند.
اگر احتمال انتقال یا از بین رفتن مال وجود داشته باشد، بررسی امکان درخواست تأمین خواسته یا دستور موقت ضروری است. این درخواستها شرایط و تشریفات جداگانه دارند و پذیرش آنها به فوریت، دلایل و تشخیص دادگاه وابسته است. مدت رسیدگی نیز عدد ثابتی ندارد و به تعداد ورثه، کامل بودن مدارک، کارشناسی و اعتراض طرفین بستگی خواهد داشت.
فرض کنید پدر خانواده فوت کرده و یک واحد مسکونی و حساب بانکی از او باقی مانده است. یکی از فرزندان، کودک هشتسالهای است که مادرش ادعا میکند یکی از عموها ملک را بدون پرداخت سهم کودک در اختیار گرفته است. در این وضعیت، مادر بهتنهایی الزاماً نماینده مالی کودک محسوب نمیشود؛ سمت قانونی باید بررسی شود. پس از احراز نمایندگی، شکایت بابت ارث فرد محجور میتواند با ارائه گواهی انحصار وراثت، اسناد ملک و دلایل تصرف مطرح شود. نتیجه پرونده به مالکیت واقعی، اعتبار معاملات و کیفیت ادله بستگی دارد و از پیش نمیتوان موفقیت دعوا را قطعی دانست.
امضای رضایتنامه یا تقسیمنامه بدون بررسی مصلحت محجور، خودداری از شناسایی همه اموال، اشتباه گرفتن گواهی انحصار وراثت با سند مالکیت و طرح دعوا علیه شخص نامرتبط از خطاهای رایج است. همچنین اگر مال در معرض انتقال باشد، تأخیر در اقدام میتواند اثبات حق و حفظ مال را دشوارتر کند. در شکایت بابت ارث فرد محجور، بررسی سمت نماینده، نوع دقیق خواسته و محل طرح دعوا پیش از ثبت دادخواست اهمیت اساسی دارد.
سهمالارث محجور قابل نادیده گرفتن یا واگذاری خودسرانه نیست و باید توسط نماینده قانونی او، با رعایت مصلحت و ارائه مدارک معتبر، پیگیری شود. انتخاب خواسته صحیح، شناسایی اموال و توجه به تعارض منافع، سه عامل اصلی در تنظیم درست دادخواست و دفاع از حقوق محجور هستند.