آیا مالی را به دیگری بخشیدهاید و اکنون قصد پس گرفتن آن را دارید؟ در بسیاری از موارد، شکایت بابت استرداد مال موهوبه از نظر حقوقی در قالب دعوای رجوع از هبه مطرح میشود و موفقیت آن به وجود شرایط قانونی، باقی بودن مال و امکان اثبات وقوع هبه بستگی دارد. صرف پشیمانی از بخشش، بهتنهایی برای صدور حکم کافی نیست و باید رابطه حقوقی، قبض مال و امکان رجوع بررسی شود.
هبه عقدی است که به موجب آن، مالی بهطور رایگان به دیگری تملیک میشود. پس از قبول و قبض مال توسط گیرنده، هبه کامل میشود؛ با این حال، در برخی شرایط واهب میتواند از هبه رجوع کند. اصل مهم این است که مال هنوز در مالکیت متهب موجود باشد و مانعی قانونی برای رجوع ایجاد نشده باشد.
رجوع معمولاً زمانی قابل طرح است که مال به شخص دیگری منتقل نشده، تلف یا مصرف نشده، تغییر اساسی نکرده و در برابر آن عوضی دریافت نشده باشد. همچنین در هبه میان برخی اشخاص نزدیک، از جمله هبه پدر یا مادر به فرزند، یا هبه زن و شوهر، امکان رجوع با محدودیت جدی روبهرو است. بنابراین، نوع رابطه طرفین و وضعیت فعلی مال باید پیش از طرح دعوا بررسی شود.
خواهان باید هم وقوع هبه و هم شرایط رجوع را تا حد امکان اثبات کند. سند رسمی، قرارداد هبه، رسید تحویل، پیامها، اقرار طرف مقابل، شهادت قابل استماع و اسناد مربوط به مالکیت میتوانند در اثبات ادعا مؤثر باشند. اگر هبه شفاهی بوده باشد، اثبات آن دشوارتر است و ارزش شهادت یا قرائن، به اوضاع پرونده و تشخیص دادگاه وابسته خواهد بود.
در گام نخست، بهتر است وضعیت سند، ارزش مال و امکان قانونی رجوع توسط وکیل یا کارشناس حقوقی بررسی شود. سپس خواهان میتواند اظهارنامهای روشن برای اعلام رجوع ارسال کند و در صورت بینتیجه ماندن، دادخواست مناسب را از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت کند. مرجع رسیدگی بر اساس نوع مال و مقررات صلاحیت، معمولاً دادگاه محل اقامت خوانده یا در دعاوی مربوط به اموال غیرمنقول، دادگاه محل وقوع ملک است.
عنوان دعوا باید با خواسته واقعی هماهنگ باشد؛ گاهی خواسته، تأیید رجوع از هبه و استرداد مال است و گاهی الزام به تحویل مال یا ابطال آثار انتقال بعدی نیز مطرح میشود. هزینه دادرسی به نوع دعوا و ارزش خواسته وابسته است و بدون تعیین ارزش مال و نوع آن، رقم قطعی قابل اعلام نیست.
فرض کنید علی یک دستگاه خودرو را با قرارداد کتبی به برادرش رضا هبه کرده و خودرو نیز تحویل شده است. مدتی بعد، علی با ارسال اظهارنامه از هبه رجوع میکند؛ اما رضا خودرو را همچنان در اختیار دارد و آن را به شخص دیگری منتقل نکرده است. در این وضعیت، شکایت بابت استرداد مال موهوبه میتواند با استناد به قرارداد، مدارک مالکیت و اظهارنامه مطرح شود؛ با این حال، دادگاه باید بررسی کند که هبه معوض نبوده و مانع قانونی برای رجوع وجود نداشته باشد.
شکایت بابت استرداد مال موهوبه زمانی شانس بیشتری دارد که هبه و قبض آن اثبات شده، مال همچنان موجود باشد و هیچیک از موانع قانونی رجوع وجود نداشته باشد. پیش از اقدام، تفاوت میان هبه، قرض، امانت و صلح را بررسی کنید؛ زیرا عنوان اشتباه دعوا یا نبود دلیل کافی ممکن است موجب رد ادعا یا طولانی شدن رسیدگی شود.