آیا برای وصول چکهای اقساطی برگشتی باید شکایت کیفری کرد یا دادخواست حقوقی داد؟ شکایت بابت اقساط چک برگشتی با توجه به تاریخ سررسید، علت صدور چک، مفاد قرارداد و رعایت مهلتهای قانونی ممکن است بهصورت کیفری، حقوقی یا از طریق اجرای ثبت پیگیری شود؛ بنابراین برگشت خوردن چک، بهتنهایی نتیجه قطعی کیفری یا وصول فوری وجه را تضمین نمیکند.
اصل بر این است که صدور چک بلامحل میتواند مسئولیت کیفری ایجاد کند؛ اما قانون صدور چک مواردی را از وصف کیفری خارج کرده است. چکی که بابت تضمین انجام تعهد، مشروط به تحقق امر خاص، یا برای تأمین اعتبار صادر شده باشد، ممکن است صرفاً از طریق حقوقی قابل مطالبه باشد. همچنین اگر ثابت شود چک وعدهدار بوده یا توافق طرفین بر پرداخت در شرایط مشخصی قرار داشته است، دادگاه با بررسی اسناد و اظهارات طرفین درباره وصف کیفری تصمیم میگیرد.
در چکهای اقساطی باید هر برگ را جداگانه بررسی کرد. اگر برای هر قسط یک چک مستقل صادر شده باشد، گواهی عدم پرداخت همان چک مبنای اقدام قرار میگیرد. در مقابل، اگر چند قسط در یک چک جمع شده باشد، مطالبه و ادعای دارنده بر اساس مبلغ و سررسید همان سند انجام میشود.
برای حفظ امکان شکایت کیفری، دارنده باید معمولاً ظرف شش ماه از تاریخ صدور گواهی عدم پرداخت، شکایت خود را مطرح کند. پس از طرح شکایت نیز پیگیری آن در مهلت قانونی اهمیت دارد. از دست دادن این مهلت، حق مطالبه وجه را از بین نمیبرد، اما ممکن است امکان تعقیب کیفری صادرکننده را منتفی کند.
مدارک باید ارتباط میان چک، قرارداد اقساطی و بدهی را نشان دهند. معمولاً اصل چک یا اطلاعات دقیق آن، گواهی عدم پرداخت، قرارداد یا رسید معامله، جدول اقساط، پیامهای مرتبط و مدارک هویتی دارنده مورد نیاز است. اگر چک به شخص دیگری منتقل شده، اسناد انتقال و زنجیره ظهرنویسی نیز اهمیت دارد. در اقدام کیفری، اثبات نشدن تضمینی یا مشروط بودن چک با ادعای ساده کافی نیست و دادگاه به متن قرارداد و سایر قرائن توجه میکند.
فرض کنید سارا بابت خرید کالا، شش فقره چک ماهانه صادرشده از سوی فروشنده دریافت کرده و چکهای ماه سوم و چهارم برگشت خوردهاند. او میتواند برای شکایت بابت اقساط چک برگشتی، گواهی عدم پرداخت هر دو چک و قرارداد فروش را ارائه کند. اگر در قرارداد تصریح شده باشد چکها بابت تضمین حسن انجام تعهد بودهاند، مسیر کیفری با مانع روبهرو میشود؛ با این حال مطالبه حقوقی وجه، در صورت اثبات سررسید و بدهی، همچنان قابل بررسی است. نتیجه پرونده به متن قرارداد، دفاع صادرکننده و مدارک پرداخت بستگی دارد.
یکی از خطاهای مهم، صبر کردن تا پایان تمام اقساط و از دست دادن مهلت اقدام کیفری نسبت به چکهای زودتر سررسیدشده است. اشتباه دیگر، مطالبه اقساط آینده بدون وجود شرط قراردادی برای حال شدن کل بدهی است. همچنین باید میان «برگشت چک» و «اثبات بدهی» تفاوت گذاشت؛ گواهی عدم پرداخت، عدم وصول را نشان میدهد اما قرارداد و رابطه پایه ممکن است برای دفاع یا مطالبه ضروری باشند.
شکایت بابت اقساط چک برگشتی نیازمند بررسی جداگانه هر چک، علت صدور، مهلت ششماهه اقدام کیفری و انتخاب مسیر مناسب است. پیش از ثبت شکایت، تاریخ سررسید، مفاد قرارداد و مدارک پرداخت را منظم کنید تا مشخص شود اقدام کیفری، دادخواست حقوقی یا اجرای سند، نتیجه عملی بهتری خواهد داشت.