آیا میتوان به دلیل ناقص یا نادرست بودن شکواییه، علیه آن شکایت کرد؟ پاسخ این است که شکایت بابت ایراد از شکواییه معمولاً عنوان مستقل و مشخصی در قانون نیست و راهکار مناسب، بسته به نوع ایراد، درخواست رفع نقص، دفاع در برابر اتهام، اعتراض به تصمیم قضایی یا طرح شکایت جداگانه بابت ادعای خلاف واقع است. بنابراین ابتدا باید معلوم شود ایراد فقط شکلی است یا محتوای شکواییه، حق و اعتبار شخصی را نیز نقض کرده است.
شکواییه باید اطلاعاتی مانند مشخصات شاکی و مشتکیعنه، موضوع اتهام، زمان و مکان وقوع، شرح روشن ماجرا و دلایل قابل ارائه را داشته باشد. اگر نقصهایی مانند نامعلوم بودن موضوع، نبودن نشانی لازم، ابهام در خواسته یا فقدان پیوستهای ضروری وجود داشته باشد، معمولاً موضوع از طریق اخطار رفع نقص یا تکمیل اطلاعات پیگیری میشود. چنین نقصی لزوماً به معنای بیاعتباری اصل ادعا یا مجرم بودن شاکی نیست.
ایراد ماهوی زمانی مطرح است که رفتار توصیفشده اساساً با عنوان مجرمانه منطبق نباشد، انتساب عمل به متهم با دلیل پشتیبانی نشود، یا شرح واقعه با اسناد و اظهارات موجود تعارض داشته باشد. در این وضعیت، صرف نوشتن عبارت «شکواییه کذب است» کافی نیست. متهم باید دفاع خود را با مدارکی مانند قرارداد، رسید، پیامها، شهادت شهود، گزارش کارشناسی یا اسناد حضور در محل تقویت کند و از مرجع رسیدگی بخواهد ادعاها را مستقل و بیطرفانه بررسی کند.
اگر پرونده به تصمیمی مانند منع تعقیب یا موقوفی تعقیب منتهی شود، امکان اعتراض به آن تصمیم با توجه به نوع تصمیم، سمت شخص و مهلت مندرج در قانون و ابلاغیه بررسی میشود. مهلت اعتراض را نباید حدس زد؛ تاریخ ابلاغ و متن تصمیم، مبنای اقدام است.
اگر شاکی عمداً جرمی را به شخصی نسبت داده باشد و این نسبت فاقد واقعیت باشد، ممکن است موضوع از نظر افترا یا عناوین کیفری دیگر قابل بررسی باشد؛ اما صرف رد شدن شکایت نخست، خودبهخود دروغگویی یا افترا را ثابت نمیکند. برای شکایت بابت ایراد از شکواییه در این معنا، باید متن ادعا، علم و عمد احتمالی، آثار واردشده و ارتباط آن با عنوان مجرمانه اثبات شود. همچنین انتقاد از عملکرد، اشتباه در تشخیص حقوقی یا ناتوانی در اثبات اتهام، همیشه جرم محسوب نمیشود.
فرض کنید شخصی به دلیل «خیانت در امانت» علیه مدیر یک فروشگاه شکایت کرده، اما در شکواییه مشخص نکرده چه مالی، در چه تاریخی و بر اساس کدام رابطه امانی تحویل شده است. مدیر میتواند ضمن حضور در مرجع تحقیق، درخواست کند موضوع دقیق و مستندات ارائه شود و دفاع خود را با قرارداد، رسید تحویل کالا و مکاتبات طرفین مطرح کند. اگر بعداً روشن شود شاکی آگاهانه سند جعلی یا ادعای ساختگی ارائه کرده است، بررسی شکایت بابت ایراد از شکواییه در پروندهای جداگانه و با ادله مستقل ممکن خواهد بود.
در نهایت، شکایت بابت ایراد از شکواییه باید بر مبنای هدف واقعی شما تنظیم شود: رفع نقص، دفاع کیفری، اعتراض به تصمیم یا طرح اتهام مستقل علیه شاکی. انتخاب عنوان نادرست ممکن است باعث تأخیر یا رد درخواست شود؛ به همین دلیل بررسی متن پرونده و ابلاغیه پیش از اقدام اهمیت اساسی دارد.