آیا اگر زوجه مهریه خود را تحت فشار یا تهدید ببخشد، میتواند آن را پس بگیرد؟ پاسخ این است که شکایت بابت بخشش مهریه اجباری، در صورت اثبات اجبار، میتواند به بیاعتباری یا عدم نفوذ سند و بازگشت امکان مطالبه مهریه منجر شود؛ اما صرف ادعای فشار روحی، بدون دلیل قابل قبول، معمولاً برای نقض ابراء یا رضایتنامه کافی نیست.
بخشش مهریه ممکن است در قالب ابراء، هبه، صلح، بذل مهریه در طلاق یا اقرار به دریافت کامل آن انجام شود. هرکدام آثار متفاوتی دارند و ابتدا باید متن سند و قصد واقعی زن بررسی شود. اجبار زمانی اهمیت حقوقی پیدا میکند که رضایت ظاهری در نتیجه تهدید جدی، خشونت، حبس، ترساندن از آسیب، فشار غیرمتعارف خانوادگی یا سوءاستفاده از وضعیت آسیبپذیر فرد شکل گرفته باشد.
تهدید باید مؤثر و قابل انتساب باشد؛ برای نمونه، تهدید به آسیب جانی، افشای اطلاعات خصوصی یا محرومکردن غیرقانونی از فرزند میتواند از ادعاهای ساده مانند اصرار همسر متفاوت باشد. همچنین حضور در دفترخانه، امضای سند و اطلاع از مفاد آن، قرینهای علیه ادعای اجبار است؛ هرچند در شرایط خاص، با دلیل قوی قابل خدشه خواهد بود.
فایل صوتی یا تصویر بهتنهایی نتیجه پرونده را قطعی نمیکند و ممکن است درباره شیوه تهیه، اصالت و ارتباط آن با موضوع بررسی انجام شود. شهادت نیز باید با سایر قرائن هماهنگ باشد. بهتر است اصل مدارک نگهداری و از انتشار عمومی اطلاعات خصوصی خودداری شود.
اگر هدف، بیاثرکردن بخشش و مطالبه مهریه باشد، معمولاً باید دعوای حقوقی متناسب با نوع سند مطرح شود؛ مانند درخواست اعلام بیاعتباری، عدم نفوذ یا اثبات اکراه، همراه با مطالبه مهریه، حسب مورد. عنوان دقیق خواسته را نمیتوان بدون دیدن سند تعیین کرد. اگر تهدید، ضربوجرح، حبس یا اجبار مجرمانه رخ داده باشد، طرح شکایت کیفری در دادسرا نیز ممکن است مطرح شود.
این دو مسیر مستقل اما مرتبطاند. تصمیم مرجع کیفری درباره وقوع تهدید میتواند در دعوای حقوقی مؤثر باشد، ولی ثبت شکایت کیفری بهخودیخود سند بخشش را باطل نمیکند. مرجع صالح و نحوه ثبت نیز به نوع خواسته، محل اقامت طرفین و ماهیت سند بستگی دارد و معمولاً از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی آغاز میشود.
ناهید پس از مشاجره شدید و تهدید همسرش به آسیبرساندن، در دفترخانه سند ابراء مهریه را امضا میکند. او همان روز پیامهایی درباره تهدید دریافت کرده و دو روز بعد با مراجعه به پزشکی قانونی، آثار ضربوجرح را گزارش میدهد. در این وضعیت، طرح شکایت بابت بخشش مهریه اجباری میتواند بر مجموعه قرائن، نه فقط اظهارات ناهید، استوار شود. دادگاه پس از بررسی سند، پیامها، شهادت و گزارش پزشکی قانونی تصمیم میگیرد؛ بنابراین نتیجه از پیش قطعی نیست.
اعتماد به وعده شفاهی همسر، امضای نوشتهای با عنوان «رضایت کامل» بدون مطالعه، حذف پیامها، تأخیر طولانی بدون توضیح و طرح خواستهای نامتناسب با محتوای سند، از اشتباهات مهم است. همچنین بخشش واقعی و آزادانه مهریه با بخشش ناشی از اکراه تفاوت دارد؛ صرف پشیمانی بعدی، دلیل اجبار هنگام امضا محسوب نمیشود. در مقابل، اگر تهدید هنوز ادامه دارد، حفظ امنیت و مراجعه فوری به پلیس یا مراجع حمایتی بر اقدام حقوقی مقدم است.
برای موفقیت در شکایت بابت بخشش مهریه اجباری، باید نوع سند، زمان و شیوه اعمال فشار، مدارک موجود و ارتباط میان تهدید و امضا بررسی شود. ابتدا نسخه رسمی سند و شواهد را تهیه کنید، سپس با مشاوره حقوقی، خواسته حقوقی و در صورت وجود جرم، شکایت کیفری مناسب را جداگانه تنظیم کنید. هیچ نتیجهای بدون ارزیابی ادله قابل تضمین نیست.